kamatur.org Deneme Yayını

Bir sürüvçü caşay edi. Anı sabiyleri cok edile, katını karaton edi. Sürüvçü, oramga çıgıp, oynay turgan sabiyleni körüp, mıdah boldu. - Oh! Meni sabiylerim cokdula, sora manga caşarga nege kerekdi?- dedi ol. Sürüvçü bu sözleni aytıp boşagınçı, taş tübünden kesi bir karış, sakalı ming karış bolgan bir kart kişi çıkdı.Ol sürüvçünü katına callap aytdı:  Sen meni nek çakırdıng? Ne bolgandı? Men seni çakırmaganma, - dedi ol. Ogay, çakırgansa. Meni atım Ohdu, - dedi, kesi bir karış, sakalı ming karış bolgan kart kişi. Sanga ne kerekdi, ayt. - Meni katınım bardı. - dep başladı sürüvçü, - alay ol karatondu da, bizni sabiyleribiz cokdula. - Bolsun sora, men sanga boluşurma, - dedi karış. - Alay men bir zat aytırıkma da, anga ırazı bolsang boluşurukma. Caşın biraz ösgenden sora, üyünden ketsin da, katın algınçı kaytmasın. Ma, bu almanı al da katınınga ber. Ol anı aşasın. Ol anı aşagandan sora sizge caş tuvar. Sürüvçü anga kart aythanlay etdi. Ol üyüne keldi, katınnı çakırdı da almanı berdi. Köp mıçımay, alaga bir alamat aruv, altın çaçı bolgan caş tuvdu. Talay cılla ozdula, caşçık ullaydı duniyada andan aruv cok edi. Anga atası bılay aytdı:

Halk edebiyatı, Karaçaylılar ve Malkarlıların hayatında, yazı ve matbaadan önce, çok büyük yer almış; ağızdan ağıza, nesilden nesile geçen, halkın sevinçli, hüzünlü günlerinde cesaret ve güç veren bir yol arkadaşı olmuştur. Halk, hayatının zor­lukları içinde de gönülden yapılmış bu eserleri kaybetmemiş, bu güne kadar korumuştur. Dağlıların yürek zenginliklerini açıklamada halk edebiyatının anlamı çok büyüktür. Asırlar boyunca halk edebıyatı eserlerınde halkın kaderi, tarihi, psıkolojısı, adet-töreleri, dünyalarının anla­mı vb. gösterıle gelmiştir. Bunlarda biz halkın, hayata bakış ve duygularının zamana göre nasıl değişerek geldiğıni görüyoruz. Halk, kendı yürekten duygularını, güzel dileklerini, umutlarıını, acılarını, nasıp ve doğruluk için nasıl uğraş verdiğini de onlarda tasvir etmiştir.

Çağdaş Karaçay-Malkar edebiyatının önde gelen isimlerinden biri olan Alim Töppe, 1937 yılında, Rusya Federasyonuna bağlı Kabardey-Balkar Cumhuriyetinde, Köndelen köyünde doğmuştur. Babasının adı Muhammet''tir. Alim Töppe, henüz çocuk yaşta iken, 8 Mart 1944 tarihinde, halkıyla birlikte Kırgızistan’a sürgüne gitti. Bu sebeple ilk ve orta tahsilini sürgün yeri olan Kırgızistan''da yapmıştır. Yüksek tahsilini ise 1963 yılında Moskova’da Maksim Gorki Edebiyât Enstitüsünde tamamlamıştır. [s. 5] Moskova’da yüksek tahsil yaptığı sırada tanıştığı Rus şairi Yevgeni Dolmatovski, Alim Töppe hakkında şöyle söylemektedir: “Edebiyat Enstitüsünde samimi ve coşkulu şiirler yazan genç bir Malkar şairiyle tanıştım. Kendisi şimdi yurduna döndü. Karaçay-Malkar çok güçlü bir şaire kavuştu."

Nasra Xoca caşağan elde eki ullu bay bolğandı. Bu eki bay, Hasra Xocanı, Nasra Xoca da alanı çırt körüb bolmağandıla. Nasra Xoca bu eki baydan har cerde tarığıb, alanı artıqlıqların, amanlıqların sanab cürügenin bu eki bay eşitib, Nasra Xocağa açıwlaññandıla. Bir colda Nasra Xoca oramnı ozub bara, eki bay da oramnı bir canından munu taba kele turğanların körgendi da canlarına turaqlağandı, alay a ala, munu körüb:Nasra Xoca caşağan elde eki ullu bay bolğandı. Bu eki bay, Hasra Xocanı, Nasra Xoca da alanı çırt körüb bolmağandıla. Nasra Xoca bu eki baydan har cerde tarığıb, alanı artıqlıqların, amanlıqların sanab cürügenin bu eki bay eşitib, Nasra Xocağa açıwlaññandıla. Bir colda Nasra Xoca oramnı ozub bara, eki bay da oramnı bir canından munu taba kele turğanların körgendi da canlarına turaqlağandı, alay a ala, munu körüb: Alay toxta! deb qıçırğandıla. Nasra Xoca toxtağandı, bu eki bay eki canından öre turub, aralatıb, üsüne duniyanı kuyub, açı sözle söleşgendile.

Karaçay-Malkar Nart destanlarında anlatılan kahramanların tamamına yakını erkeklerden oluşmaktadır. Fakat bu destanlarda anlatılan bir kadın kahraman vardır ki, destanların içerisindeki konumu ve sahip olduğu özellikleri bakımından erkek kahramanların hepsini geri planda bırakmaktadır. Bu kadın kahraman Nartların bilgesi ve yol göstericisi olan Satanay Biyçe’dir. Satanay Biyçe, Nartların lideri olan Örüzmek’in karısıdır. Fakat başta kocası Örüzmek olmak üzere bütün Nart kahramanlarını perde arkasından yöneten Satanay Biyçe’dir. Satanay Biyçe birtakım doğa üste güçlere sahiptir. Olacakları önceden bilir. Sihir yapma gücü vardır. Nart kahramanlarına akıl veren, onları çeşitli tehlikelerden kurtaran Satanay Biyçe’dir. Kafkasya coğrafyasında yaşayan halkların ortak kültür ürünlerinden biri olan Nart destanları, Karaçay-Malkar Türklerinin halk edebiyatında da önemli bir yer teşkil etmektedir.