TPL_OFFCANVAS_EMPTY_ERROR

Tarih

Karaçay Malkar Tarihi İle İlgili Makaleler

Karçanı üsünden bir ullu zat cazarga izlegenley, ömürüm ketib baradı. Çaçılgan kauumlanı bir cerge cıyıb, Halk, El etib ketgen Başçısına sıy bere bilmegen, kesini tarihin saklay, bagalata bilmegen — duniyadan tüb bolmay kalırmı? Bıllay sagışla kele başıma, «Karaçay» gazetde (2013 cıl, martnı 30) Çotçalanı Batdal hacini « Ot kelileribiz kaydadıla?» degen makalesin okudum.

"Bir kişinin ölümü trajedi, bir milyonunki istatistiktir” sözünün sahibi Stalin, Kafkasya’ya yönelik emperyal politikaların ve zorbalıkların, rejimlere ya da sistemlere bağlı olmadığını göstermekte; kolonyalizmi ve katliamı şölen olarak gören bir devletin resmi ideolojisini yansıtmaktadır. Tek bir Fatima'nın anlattıklarını okuyunca gözleri dolan bizler unutmamalıyız ki, daha dün kendisinin yaşadıklarının aynısı, Çeçenya'da 250.000 insanın başına gelmiştir.

Köçgünçülüknü kıyınlığını üsündеn köb cаzılğаndı. Entdа cаzıllıkdı. Аnı zоrlugun sınаğаnlа cıldаn cılğа аzdаn аz bоlа bаrаdılа. Аlаnı аythаnlаrı cаzılıb, kаğıthа tüşüb kаlırğа kеrеkdilе, ösüb kеlgеn cаş tölü bilir üçün, hаlkın, curtun аndаn dа bеk süyеr üçün. Bu оyumnu аytа, kumuşçu Bеrdilаnı Pilal аtаsı Mаgоmеtni, urunuvnu vеtеrаnı, pеnsiоnеr kişini 20 cılnı mındаn аlğа cаzğаn stаtyasın bаsmаlаrığıbıznı tilеdi.

Aythandan, kalgandan da endi ne magana? Alanı kıyın, belgisiz colga köllendirgenleden bu kemede kişi cok edi. Ol adamlanı birin ekisin tabsala, bek katıllık edile. Aylanı, tab, cıllanı, elden elge cürüb, musliman krallada caşav alamatdı deb, milletge siñdirib avlaññan Türkden emissarla, Karaçaylıladan alaga öküllük etgenle da, ol işlerin bardıra, tav curtda kalgan haparları cayılgan edi. «Türkde allıgızga karab turadıla, tuzdam bla kuvançlı tüberikdile», devçen edile camagat bla söleşgen sagatlarında. Anı da Allah biledi alay bollugun.

1943-çü cılnı 2-çi noyabrında (Kasım ayında) tañ atar atmaz hаr Karaçay üydеgini zor blа köçürürgе 2 soldаt blа bir ofitsеr üylеgе kirgеndilе. Kаrtdı, cаşdı, tişirıudu, sаkаtdı dеb kаrаmаy, üslеrinе аvtomаtlаnı аylаndırıb, sürüb ullu mаşinаlаğа mindirgеndilе. Millеtni köbüsün kеltirib, Cögеtеy Аyağındа tеmir col stаntsiyağа kuyğаndılа, kаlğаnlаrın Nаrsаnа cаnındаn аşırğаndılа.

Sılpağarlanı cigit Dommayçını ulanı, Sılpağarlanı Deboşnu caşı ötgür Barak, Üçkeken özen başında Kamişli-Kol kışlıkda, koşda malçı bolub turğan cerinde, atasını bir hını sözüne açıvlanıb, atın cerleb, camçısın, başlığın, macal kiyimin kablab, özenni enişge sarkıb ketgendi. Ala ata-babalarından oğuna da avur söznü költürürge ürenmegen adamla bolğandıla,  atasını uçhara sözü aña katı tiygendi. Költüralmağanında va, atasına kayırılmağandı da, köz tuvrasından korağandı. Barak süegi-sanı urub ösgen, işde çınıkğan, küçü, karıvu cetişgen tavkel ulan bolğandı. Ketgeni bla, uzak curtlağa atlanmağandı.

Küznü art ayını 4-dе Narsana şaharda Mustаfа Kеmаlni hоrlаmlаrı üçün bеk ullu mаnifеstо cıyılıu bоldu. Mаnifеstоçula, аtlılа, аtsızlа, mıyıksız ulаnlа emdа çаl-bаşlı kаrtlа, Kаrаçаylılа, Kаbаrtılа, Çеrkеslе, Abаzаlа emdа bаşhаlа «Pyatnitskiy» dеgеn bаzаrdа cıyılıb tеbrеdilе. Cıyınnı içindеn çıkdı bir kаrt tavlu, аlаşа, tоk, аksаkаllı, tiri-tiri kımıldаgаnı blа, cıyılgаnlаgа аylаnıb söz tutdu. Оl tavlulаgа Cuvuk Vоstоk işni magаnаsın emdа dаrаcаsın аñlаtdı, Mustаfа Kеmаl Pаşаnı hоrlаmlаrını üsündеn, Оrus blа Türknü şоhluklugunu üsündеn аytdı...

1940-çı cıllaga deri men Karaçay avtonom oblastda ilmu-tintiv institutda tamada ilmu kullukçu bolub işlegenme. Ol zamanla, kesi sınamagan iynanmazça, kıyın zamanla edile. «Bay», «biy», «afendi» deb, at-bet atab, halknı oñlu kavumun 20-çı cıllada oguna dump etgen edile. Buruññu caşavdan haparları bolgan, bügüññü bolum bla algıññı caşavnu teñleşdirirge kollarından kelgen okuvlu, bilimli, esli adamlanı kurutuv – kommunist sovet vlastnı cañılıçı tül, jorugu-politikası bolub boşagan edi. Cıl sayın ösüb cetgen kırdıknı-biçenlikni çalkı bla çalgança, zorluk bıçagı közüv közüvü bla, birer çurum bla, közü caññan, atları aytılgan adamlanı caşavdan ayırıb, halknı başsız ete edi.

Page 1 of 8

Login