TPL_OFFCANVAS_EMPTY_ERROR

Genel

DARMANLA (Dermanlar)

Başhüyük'te Appolanı Habibat (Kıçı) bu, burungu Tavlular'dan kalgan darmanlanı kayınanası Şamanlanı Kırımhan'dan ürengenin aytadı. Konya Başhüyük köyünde Appoların Habitat Bu önceki Tavlulardan kalan darmanları kayınanası Şamanların Kırımhan'dan öğrendiğini söylüyor. Aytganına köre burungu Tavlu'la bu darmanlanı cürütgendile. Söylendiğine göre Önceki Tavlular bu dermanları kullanmışlar. Not: Bu yazıda emeği geçen Ufuk Tavkul ve Tayfun Karakul ağabeyimize teşekkür ederiz.

DARMANLA (Günümüz Türkçesiyle Açıklamalı)

Eneylanı M. Dinçer Erim

Başhüyük'te Appolanı Habibat (Kıçı) bu, burungu Tavlular'dan kalgan darmanlanı kayınanası Şamanlanı Kırımhan'dan ürengenin aytadı. Konya Başhüyük köyünde Appoların Habitat Bu önceki Tavlulardan kalan darmanları kayınanası Şamanların Kırımhan'dan öğrendiğini söylüyor. Aytganına köre burungu Tavlu''la bu darmanlanı cürütgendile. Söylendiğine göre Önceki Tavlular bu dermanları kullanmışlar. Not: Bu yazıda emeği geçen Ufuk Tavkul ve Tayfun Karakul ağabeyimize teşekkür ederiz.
   
Sız avruv, süyek avruv tiygen sagatta bir cılannı tutub başı bıla kuyruk canından birer karışnı kesib atıb anı çiyley avruganga aşatıladı.

Ayakların ve eklemlerin ağrısında: Bir yılanı tutup başı ile kuyruk tarafından birer karışını kesib atıb çiy çiy hasta olana yedirilir.

Kan çıban çıkgan sagatda bir lobannı (Gıluv) tutub, terisin soyub aşatıladı. Cangız aşatgan sagatda ne aşaganın aytmaydıla. Aşab boşagandan sonra aytıb ciyigendiredile. Ol sagatda loban et bek caraydı aşaganga.

Kan çıbanı çıktığı zaman bir köstebek tutup, derisini soyup yediriliyor. Yalnız yediğinin ne olduğu söylenmeyecek. Yiyip bitirdikten sonra söylenip hasta iğrendiriliyor. O zaman köstebek et çok işe yarıyor.

İt kabıb birev kutururga tebreğen sagatda, taşladan, hunaladan kızıl kamjaklanı cıyıb kelib, kara cüzüm bıla tüyüb ezib it kabganga aşatıladı. Her ne türlü carağa, çıbanga da bıllay bir darman caraştıradıla.

Her türlü yaraya, çıbana da böyle derman öneriyorlar. Köpek ısıran adam kudurmaya başladığı sırada, taşlardan, duvarlardan kızıl kamjaklanı toplayıp, kara üzümle dövüp, ezip köpek ısıran adama yedirilir.

Algı burun naratdan cıyılgan çayır, balavuz, kızıl hans, zeytin cav birge katıştırılıb kaynatıladı. Sügülgenden sora şekerda koşulub carağa cağıladı. Tat temir açgan carağada bu darman etiledi.

Önceden Çam ağaçlarından, sakız, balavuz, kızıl hans, zeytin yağı birlikte karıştırılıp kaynatılır. Kaynadıktan sonra şekerde katılıp yaraya sürülür.

Bir uvuç tuz kaynagan suvga atılıb eritiledi. Sora cara suvga battırılıb bişginçige deri alay turuladı. cara  pişgenden sora carağa çayır cabıştırılıb caranı içindeği tot çayırğa cabışıb kalsın deb bastırılıb baylanadı. Sora çayırnı alıb cara darman etib carağa cangıdan baylanadı.

Bir avuç tuz kaynayan suya atılıp eritiliyor. Sonra yara suya batırılıp pişinceye kadar öyle beklenir. Yara piştikten sonra yaraya sakız yapıştırılıp yaranın içindeki tot sakıza yapışıp kalsın diye bastırıp bağlanır. Sonra sakızı alıp yara derman edip yaraya tekrar bağlanıyor.

Kızılçık avruv tiygen sağatda karaçaylıla bılay etedile. Keçeğide imbaşına bir kızıl koşun salınadı. \"Kelin bolganma, alazlama bolganma\" deb ceti ayrılganga ketib çırak neda şınkart candırıladı. Sora kişiğe karamay, söleşmey üyge kaytıb kelib catıladı.

Kızılcık ağrısı olduğu zaman Alanlar böyle yapıyorlar. Gece terasa bir kırmızı testi koyuluyor. \"Gelin oldum, alazlama oldum\" diye ayrılıp ışık yakılır. Sonra kimseye bakmadan, konuşmadan eve dönüp yatılıyor.

Közge arpacık çıksa bılay etiledi. Göze arpacık çıksa böyle yapılıyor: Tavlaga aylanıb üç kere bılay kıçırıladı. \" Ey tav, bu tük manga caraşmaydı, sanga caraşsın\" Bılay kıçırgandan sora cerge tükürüledi. Arpa bürtükleni uruga atarga ne da arpa sab cağarga da boladı.

Dağlara dönüp üç kere şöyle bağırılır: \"Ey Dağ, bu tüy bana yakışmıyor, sana yakışsın\" Böyle bağırdıktan sonra yere tükürülür.

Gummas çıksa bılay etiledi. Çuvak (Bulutsuz, carık) bir keçede kökde culduz uçganlay, erlay bir eski sibirtgi gummas çıkkan cerge tiyirilib ayak colga atıladı.

Bulutsuz bir gecede gökde yıldız kaydığı zaman, eski bir süpürge değdirilir, tuvalete atılır.

Not: Bu yazı kültürel amaçlı yazılmıştır. Doğruluğu veya yanlışlığı hakkında bir yorum yapılmamıştır.

kamatur.org

Karaçay Malkar Türkiye

Köşe Yazıları

ESKİ CIRLA
Çok eski zamanlardan beri Merkezî Kuzey Kafkasya’nın Yukarı Kuban ve Yukarı Terek havzalarında yaşayan Karaçay-Malkarlıların…
KAFKASYA'DA DEPORTASYON VE…
Tarih boyunca büyük devletler ve imparatorluklar arasında paylaşılamayan ve sahibolunmak istenilen bir ülke olan Kafkasya’da…
KARAÇAY-MALKARLILANI TAMIRLARINI ÜSÜNDEN
Karaçay-Malkar halkını üsünden tarih canı bıla cürütülgen ilmu-izlem işlege ketgen ömürnü ayagında başlangandı, anı da…
KARAÇAYNI TÖRESİNİ ÜSÜNDEN
Meni tölüme deri bolganla Kafkazdan kelgen adetleni igi biledile. Endigi caş tölüle, artıksızda elleden tışında…

Login