Kategoriye Göre Filtrele

TÜRKİYEDE YAŞAYAN KARAÇAY-MALKARLILARDA DEMOGRAFİK DURUM ve NÜFUS HAREKETLERİ

by Yılmaz Nevruz

Türkiye ve Suriye’de yaşayan Karaçay-Malkarlıların tamamı Kuzey Kafkasın Karaçay ve Malkar bölgelerinden gelmişlerdir. Büyüklerimizden sık sık dinlediğimize göre, muhacirlerin büyük çoğunluğu Karaçay’ın ULLU KARAÇAY,…

KARAÇAYCA CILAMA TÜRKÇA CILA!

by Ertan Ersoy

Bu hapar, Karaçay el Başhüyük'te bolgandı. Adamlanı atları başka türlü cazılsada hapar tüzdü. 1953. cılda televizyon cok edi. Gazetede elge alay köp kelmeyedi. Adam…

SAYI GRUBU YÖNÜNDEN ESKİ TÜRKÇE İLE KARAÇAY-BALKAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

by Doç. Dr. Salim KÜÇÜK

Onlu kat sayı ve onluk taban sistemini benimseyen Türkler, Köktürk ve Uygur Kağanlığı döneminde başka hiçbir dilde rastlanmayan “bir sonraki onluk taban” sayı sistemini…

KARAÇAY TÜRKLERİ VE YEMEK KÜLTÜRLERİ

by Yılmaz SEÇİM, Metehan KAYA

Bu çalışmada birbirini takip eden göç durumlarına maruz kalan Karaçay Türklerinin yemek kültürlerini kayıt altına almak ve konu ile ilgili ilerleyen dönemlerde yapılacak çalışmalara…

KARÇASTANNI ULLU ŞAYIRI

by Semenlanı Aminat

Karaçaynı birinçi bardı, KÇR-ni Halk Poeti Özdenlanı Saparğa bıyıl, 2013 cıl sentyabrnı 25-de 60 cıl bolаdı. «Elbrusоid» sаytnı fоrumundа «Kаrçаstаnnı ullu şаyırı» dеb, tеmа…

BU KÜNÑE KALAY CETDİK BİZ?

by Bilal Laypan

Bеlgilenñеn sözgе köçеrdеn аlğа, tаrihhе tеrеn kirib kеtmеsеk dа, Kаrаçаynı kurаlıuvndаn tаlаy söz аytırğа kеrеk bоlur. 1396-1397 cıllаdа Timur Аlаn krаlnı kurutub, kоlğа tüşgеnni…

HALK DANSI VE TEZYİN SANATI

Halk dansı ve tezyin sanatı, birbirinden ayrılamaz şekilde, birbirini bir bütün olarak tamamlayıp tek bir olgu haline gelerek sanatın başlangıcını oluşturlar. Sahnede sergilenen her dansın başarısı, sahne kostümlerinin ve ihtiyaç duyulan gerekli malzemenin doğru seçimine bağlıdır. Geçmişte, silah, altın veya gümüş zincirli fişeklik, değerli metallerle süslü erkek kemeri ve göğüs şeridi, omuz kemerleri, koltuk kemerleri, üzerlerinde zengin tezyin işlemeleri olan büyük yamçı kopçaları gibi süs eşyaların çokluğu her dağlı için övünç kaynağı olmuştur. Karaçay-Balkar tezyini erkek ve kadın dans kıyafetlerinde birkaç gruba ayrılmaktadır.

HALK DANSI VE TEZYİN SANATI

Muhtar Kudayev

Çeviren: İsa Doğan

Halk dansı ve tezyin sanatı, birbirinden ayrılamaz şekilde, birbirini bir bütün olarak tamamlayıp tek bir olgu haline gelerek sanatın başlangıcını oluşturlar. Sahnede sergilenen her dansın başarısı, sahne kostümlerinin ve ihtiyaç duyulan gerekli malzemenin doğru seçimine bağlıdır. Geçmişte, silah, altın veya gümüş zincirli fişeklik, değerli metallerle süslü erkek kemeri ve göğüs şeridi, omuz kemerleri, koltuk kemerleri, üzerlerinde zengin tezyin işlemeleri olan büyük yamçı kopçaları gibi süs eşyaların çokluğu her dağlı için övünç kaynağı olmuştur. Karaçay-Balkar tezyini erkek ve kadın dans kıyafetlerinde birkaç gruba ayrılmaktadır.

Gökyüzü cisimleri ve tabiat olaylarının tasvir edildiği tezyinler diğer bir deyişle “güneş işaretleri” kadın ve erkek kıyafetlerinde “Teyri Toy”, “Solman Toy”, “Teyri Eşik”, “Teyri Kılıç”, “Çakkay”, “Şakkay”, “Şibila”, “Eliya” dansları için kullanılmaktadır.

Evcil hayvanların kafa ve boynuzlarının tezyin edildiği erkek kıyafetleri, “Aymuş”, “Makkuruş”, “Zeykun” danslarında kullanılmaktadır.

Yabani hayvanların kafalarının ve boynuzlarının tezyin edildiği erkek kıyafetleri, gençlerin artık birer avcı ilan edildiği “Apsatı”, “Biynöger”, “Aştotur”, “Mizayak”, “Togaybaş”, “Boljat”, “Cantuvgan” dansları oynandığı zamanlarda kullanılır.

Bitki motiflerinin tezyin edildiği erkek ve kadın kıyafetleri, hasat dönemine adanan: “Cıyın”, “Şhaytı”, “Zıyma”, “Tıpçınay”, “Gebenle” dansları oynandığı zaman kullanılır.

“Altın Hardar”, “Saban Toy”, “Indırbay”, “Tüngüzçü” dansları için kadın ve erkek elbiseleri, tahıl, sebze, meyve bitkileri ile tezyin edilir.

Kuraklık zamanlarında, yağmur çağırmak için oynanan danslarda, kadın ve erkek elbiselerinde “Dolay”, “Suvman”, “Suvlasan”, “Buzurhan”, “Kemishan”, “Tamızçı” gibi mitolojik kahramanların simgeleri tezyin edilmiştir, ayrıca “Kürek Biyçe”, “Çoppa”, “Kuv Amma”, “Kuv Appa” dansları oynanmıştır.

Lirik danslar olan, “Kuşbiy”, “Kaysar”, “Çokaybaş”, “Cücügen”, “Altın Kuş” danslarında, kadın ve erkek kıyafetlerinde, kuş kanatları ve kafaları tezyin edilmiştir.

Düğün dansları olan “Keleçile”, “Küyev”, “Kelin”, “Alay-Bılay”, danslarında, erkek ve kadın kıyafetlerinde “Güneş”, “Ay”, “Gökyüzü”, “Toprak”, “Debet”, “Satanay” tasvirleri tezyin edilir. Bunlardan, “Debet”, “Güneş”, “Gökyüzü” erkek kıyafetlerinde; “Ay”, “Toprak”, “Satanay” kadın kıyafetlerinde tezyin edilir.

Savaş dansları “Soltancaya”, “Totur”, “Salpügür”, “Dugujam”, “Canuvul”, “Cönger” danslarında, erkek kıyafetleri savaş işaret tasvirleri ile tezyin edilir.

“Hıçavman”, “Azat”, “Jak”, “Mejgedüv”, “Urhoduk”, “Mehel”, danslarında yas-matem tasvirleri tezyin edilir.

Günümüzde sahne kıyafetleri dikilirken geleneksel tarzda dikimler çok pahalıya mal olduğu için, altın ve gümüş iplikler ipek olarak değişirken, altın iplikli şeritler-düz şeritler ile, altın ve gümüş sırmalar- ipekler sırmalar ile, değerli metallerden yapılan süsler-simli kumaşlar veya ipek ve kadife ile değiştirilmektedir.

Milli koreografi bünyesinde etnografik açıdan birçok sorulara muazzam veriler barındırması dolayısı ile en değerli tarihsel kaynak olarak görmekteyiz. Halk dansları, keza materyal kültür  sayesinde, tezyin sanatında kullanılan birçok simgenin isimleri günümüze kadar korunabilmiştir.

____________________________________________________________

Kudayev, M.Ç., Karaçayevo-Balkarskaya Etnohoreografiya i Simvolika, Nalçik, 2003.
____________________________________________________________

kamatur.org

Karaçay Malkar Türkiye

Login

{loadmoduleid ? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:? string:261 ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?}