1940-çı cıllaga deri men Karaçay avtonom oblastda ilmu-tintiv institutda tamada ilmu kullukçu bolub işlegenme. Ol zamanla, kesi sınamagan iynanmazça, kıyın zamanla edile. «Bay», «biy», «afendi» deb, at-bet atab, halknı oñlu kavumun 20-çı cıllada oguna dump etgen edile. Buruññu caşavdan haparları bolgan, bügüññü bolum bla algıññı caşavnu teñleşdirirge kollarından kelgen okuvlu, bilimli, esli adamlanı kurutuv – kommunist sovet vlastnı cañılıçı tül, jorugu-politikası bolub boşagan edi. Cıl sayın ösüb cetgen kırdıknı-biçenlikni çalkı bla çalgança, zorluk bıçagı közüv közüvü bla, birer çurum bla, közü caññan, atları aytılgan adamlanı caşavdan ayırıb, halknı başsız ete edi.

ABD'de yaşayan Türk toplumunun en önemli kitlesi olan Karaçay Türkleri'nin yaşayan çınarları, Cabbar Aybaz ve Niyazi Bayçora; 63 yıl önce binlerce kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan Drau faciasını anlattı. Bugün 104 yaşında olan Cabbar Aybaz ile 85 yaşındaki Niyazi Bayçora; Avusturya'nın Ober Drauburg'daki mülteci kampından kaçarak hayatta kalan az sayıdaki Karaçay Türk'ünden sadece ikisi. Yaşananları hiçbir zaman unutamayacaklarını dile getiren Aybaz ve Bayçora, Karaçay Türkleri'nin uğradıkları zulmün Kafkasya ile sınırlı kalmadığını söyledi.

Goşayah biyçeni üsünden aytılgan zat Karaçay-Malkarda kerti haparlanı biridi. Tavruh halda cürüy, Goşayah biyçeni haparı magana canı bla da türlene kelgendi. Karaçay-malkar halknı avuz tvorçestvosundan birinçn bolub, orus tilde basmalaññandı. Karaçay bla Malkarda 1848 cılda bolgan konaklanı  biri G.-D. Sankt-Peterburgda "Biblioteka dlya çteniya" degen jurnalda 1848 cılda basmalaññandı. Goşayah biyçeni haparın Biyçesında Sın-Taş  bla  baylamlı etedi. Haparnı atına Biyçesınnı üsünden legenda, deb cazadı… Kıshaça, bılaydı cazganı.

Elli cılnı mından alga Aziyada “taşın calab, suvun içib tursak da, Kavkazga, ata curtha, barlıkbız” degen sözle har Karaçaylını, cerleribizge, suvlarıbızga ullu süymekligi bolganın körgüztgendi. Ol zamanda har Karaçaylı ne cuvabnı ornuna da, bu sözleni aythandı. Ol sözle, Kurannı sıylı ayatın miñ kere aytsañ da, uçundurgança, uçundurub Kazahstanda, Kırgızstanda, Uzbekistanda milletibiz bir bölek zamandan tas bollugundan kuthargandı. Bir sagış etigiz, “taşın calab, suvun içib tursak da” demey, “bılayda da orun tabhanbız, mında da bardı kabırlarıbız” deb, anda kalıb ketsek.

Bizni halkıbıznı öhtemlik caşlarından biri Abaylani Musosdu. Ol Karaçay bla Malkarnı carıklandıruvçularını içinde em zakiylerinden edi. Musosnu 4 kızı bla bir caşı bolgandı. Sabiylerin barın da okuvlu eterge, anı üsü bla va alanı halknı carıklandırırga ülüş koşarların suygendi. Alay, ne bek kureşgen ese da, iñkilapha deri kızlarına, izlegenıça, ullu bilim beralmagandi, ol zatlarina  köp ahça tölerge kerek edi. Kızlari Safiyat bla Fatimatnı okurga salır akılda Abay ulu bir nença kere Nalçik okrugnu tamatalarından boluşluk – camavat stipendiyani da tilegendi.

Kırım ve havalisinde öteden beri Cengizli sultanları yani Cengiz Han neslinden ve ırsen tahta çıkan hanlar ilhanlı olup, bağımsız olarak hükmedegelirken Fatih Sultan Mehmet Han hazretlerinin zamanında Osmanlı Devleti'nin himayesine girmişlerdir. Bunun sonucunda  giderek bağlılık ve tâbiliği artan Kırım ülkesi zamanla Osmanlı ülkesinin bir parçası olmuştur. Bunun hakikat ve ayrıntılarını bilmek için Kırım hanlarından bazılarının hal tercümelerini bilmemiz gerektiğinden, aşağıda bazı meşhur Kırım Hanlarının hal tercümelerini sunmaktayız.

Hacı Geray ile Altınordu İmparatorluğu''ndan bağımsızlığını (1441) elde eden Kırım Hanlığı'nın hakimiyet alanı, Kırım yarımadası ile Azak Denizi çevresinden Tuna mansıbına kadar, Aşağı Don''dan Orta Dnyeper''e (Özü), Dnester (Turla) nehirlerine kadar uzanan ve Kıpçak Bozkırları (Deşt-i Kıpçak) adı ile bilinen geniş steplerlerden oluşmakta idi. 1475 yılında Fatih Sultan Mehmed'in yardımı ile Kırım hanlığına getirilen Mengli Geray''ın Osmanlı Devleti''ne tâbiliğini bildirmesi ile Kırım, Osmanlı himayesine girdi.

Kurgaklanı Ramazannı, Bolurlanı Akbiyçeni, Batçalanı Kaçhannı atların Karaçayda unutmagandıla, haparları halkıbız bek süygen "Akbiyçe bla Ramazan" degen cırda aytıladı. Alay a ala kim bolganları, taza süymekleri - tragediyalı nek boşalgagın bügün hazna kişi bilmeydi. Alanı haparların birinçi, Türkde Karaçaylıladan eşitib, kitabımda açıklarga küreşgenem. Arhivlede dokumentlege karay, alanı Teberdide zamanlarından talay kagıt da tabıb, hayırlaññanem. Aladan belgili boldu: Kipkelanı (Kurgaklanı) Ramazan "muhacirleni" başçılarını biri bolganı, Batçalanı Kaçhan (Ünüs) - Teberdi elni starşinası, Orus vlastnı kullukçusu bolganı, Akbiyçe (Hapizat), anı egeçini kızı, 1902 cıl ajımlı ölgeni.