kamatur.org Deneme Yayını

Karaçay halk mından arı halklıgın tas etmey caşayallıkmıdı? Kuvgun eterça, bıllay küññe, bıllay halga kalay cetdik biz? Ölüm çekge kalay cetdi halk? Halknı kuruvu, tüb boluvu – onovu kesine kalmagan kününden başlanadı. Halknı kralı-krallıgı kurutulgan künden, tiline-dinine-curtuna erkinligi sıyırılgan künden başlanadı halknı ölümge colu. Alay a, halk bir küññe ölüb kalmaydı – tarih esi, millet añısı kurub kalmasa, ol zulmuga-zorlukga boy berib koymay, karşçı turadı, caşavdan ketmezge küreşedi, «burunladan beri da başıma onov ete, krallık cürüte kelgen halkma; tilim da, dinim da, curtum da, tarihim da, adetim-törem da bardı; alanı kuruturga küreşgen kara küçlege karşçı kazavat etgenley turlukma kalam bla, kama bla da» deydi.

Toylaga cangı koşulup tebregenim cılladan, artı bıla toyçu bolup toy başçılıgı etgenim cılla bıla endigi toylanı tengleştirgenim sagatta kıynalganım zatlanı endiki toyçulaga anglatayım da bilgenleni bilmegenleri adetleribizni alaga da esleteyim dep bu cazuvnu cazarga tilegenme. Da "alay bir kart bolganmısa" derik bolursuz ya bullay bir az cılda kallay bir adetleribiz tas bolup ketgendi, üsünden cüz cılla keçgen adetleribiz birkaç degenlley cılda kalay tas bolgandı nek tas bolgandı bir köreyik. Toylaga cangı kirip tebregenim sagatlada ullularıbız köp karuvlu alamat toyla etiyelle tepserge çıkan kesi de bir alamat haz alıyedi tepsegenden endigileçe köp de aruv tepseyelmesele de tepsep tebresele  esleri başlarından ketgençe keslerinden keçip tepsegenleri tepsevnü ruhun berebiliyelle, anı üçün de toynu daha bir alamat etip tanga teri bardırıyelle, kişi de bu toyla da erikmiyedi, konak bolup kelgenlege konakbaylık etip, kesleri bir tepsesele konaklaga üç tepsetip alaga bek de sıy berip küreşiyelle, endikiçe bir cımdırık toy etip tanga teri nakırda etmiyelle, bir kesek toy etgenden sora bir kesek soluklanırga olturup artı bıla toyga başlıyelle.

Bir milletni duniya üsünde atı bla ayıtılıb, kim bolganın, kim bolmaganın, kaydan kelgenin, kalay caşaganın, ne cazganın, ne okuganın tanıtırga ne kerekdi degen, soruvga  bütev duniyada berilgen cuvab birdi. Ol milletni "TİL"idi. Duniyaga atı aytılgan milletle tillerine bıllay bir nek sak bolgandıla. Kesi tillerine başha milletleni tillerinden sözle koşula başlasa  ullu kaygıga nek tüşedile. Tillerin, başha milletleden koşulgan sözleni tazalarga fakultele bla til kurumla kurab, alaga açhanı sanavsuz kuyub nek küreşedile? O milletni kültürünü bayam etgen tildi. Bizni da bilimli adamlarıbız cazuvlarında haman alga tilibizni kültürübüznü baylıgın ayta kelgendile. Bizni ''''Karaçaylıbız'''' deb öhtemlendirgen, atı aytılgan zamanda başıbız kökge ceterça etgen nedi?

Malkar halkga bügün tüşgen korkuvnu caññız stalinçi coruk cetdirgen sürgün bla teñleşdirirge bollukdu. Alay a, 1944-1957 cıllada Orta Aziyada sürgünde turgan Malkar halk «ölgenlege ne eteyik ansı, savlaga Curtha kayıtırga bir nasıb çıgar» deb, umut bla caşagandı. Sürülgen-köçürülgen halklaga cetgen kıyınlıknı bütev duniya bilgendi, anı üçün sovet kralnı başçılarına adam ulunu tüzlüknü süygen alçı kavumu avuz cetdirgenley, dav salganlay turgandı. Alay bla Hruşçövnu közüvünde, 1957-çi cıl Malkar halk da Curtuna kayıtalgandı. Bügünlükde va, «Malkar Curtuna kayıthanlı – 50 cıl» deb, Kabartı-Malkar respublikanı başçıları (Kabartılıla emda alaga kul bolgan talay Malkarlı) kuvanç ete aylanadıla. Alanı kerti kuvançları başhadı – bügünlükde Malkar halknı tuvgan cerin, Ata curtun sıyırıb, ülüş-ülüş etib sata turadıla.

Başhüyük''te Appolanı Habibat (Kıçı) bu, burungu Tavlular''dan kalgan darmanlanı kayınanası Şamanlanı Kırımhan''dan ürengenin aytadı. Konya Başhüyük köyünde Appoların Habitat Bu önceki Tavlulardan kalan darmanları kayınanası Şamanların Kırımhan''dan öğrendiğini söylüyor. Aytganına köre burungu Tavlu''la bu darmanlanı cürütgendile. Söylendiğine göre Önceki Tavlular bu dermanları kullanmışlar. Not: Bu yazıda emeği geçen Ufuk Tavkul ve Tayfun Karakul ağabeyimize teşekkür ederiz.