TPL_OFFCANVAS_EMPTY_ERROR

Genel

Karaçaylılar - Kafkasya'nın en güzel halklarından biri. Sofralarında en çok "Kefir" ve "Tişlik (Et)" var. Kültürlerini, geleneklerini ve çok yüksek karakterlerini gördükten sonra rahatlıkla diyebilirim ki Kafkasya'nın en medeni halkı Karaçaylılardır. Kadınlarına gösterdikleri hürmet, saygı ve alaka dünyanın hiç bir yerinde yok. Çocuklarını çok sıkı eğitiyorlar. Eğitim çocuğu konşmaya başlamasıyla başlıyor ve bütün Karaçay özden adet ve namısını (Töre) öğreniyor. Çocuk konuşmaya başlamasıyla beraber sözlü Karaçay edebiyatını ve destanları da öğrenmeye başlıyor.

Bir milletni duniya üsünde atı bla ayıtılıb, kim bolganın, kim bolmaganın, kaydan kelgenin, kalay caşaganın, ne cazganın, ne okuganın tanıtırga ne kerekdi degen, soruvga  bütev duniyada berilgen cuvab birdi. Ol milletni "TİL"idi. Duniyaga atı aytılgan milletle tillerine bıllay bir nek sak bolgandıla. Kesi tillerine başha milletleni tillerinden sözle koşula başlasa  ullu kaygıga nek tüşedile. Tillerin, başha milletleden koşulgan sözleni tazalarga fakultele bla til kurumla kurab, alaga açhanı sanavsuz kuyub nek küreşedile? O milletni kültürünü bayam etgen tildi.

Karaçay-Malkar halkda hant kañña hıçınsız bolmagandı. Buruññu macüsü zamanlada har törege neda bayramga ençi hıçın etgendile. Karaçaylıla bla Malkarlıla aşhı konakbay bolgandıla. Oram bla ötüp bargan adam hıçın iyis çıkgan üyge kaytmay kalmagandı. Söz üçün, üy biyçe konakga çakırsa: «Kel, hıçınle bla sıylayım» devçü edi. Ol töre bügün da kalmagandı. Konak süygen tişiruvnu holodilniginde hazır tılı bla hıçın iç turadıla. Tavlu adamnı üyüne bilmey turganlay konak kelip kalsa, koy soyup, etni otha salıp bolgandıla.

Malkar halkga bügün tüşgen korkuvnu caññız stalinçi coruk cetdirgen sürgün bla teñleşdirirge bollukdu. Alay a, 1944-1957 cıllada Orta Aziyada sürgünde turgan Malkar halk «ölgenlege ne eteyik ansı, savlaga Curtha kayıtırga bir nasıb çıgar» deb, umut bla caşagandı. Sürülgen-köçürülgen halklaga cetgen kıyınlıknı bütev duniya bilgendi, anı üçün sovet kralnı başçılarına adam ulunu tüzlüknü süygen alçı kavumu avuz cetdirgenley, dav salganlay turgandı. Alay bla Hruşçövnu közüvünde, 1957-çi cıl Malkar halk da Curtuna kayıtalgandı.

Karaçay halk mından arı halklıgın tas etmey caşayallıkmıdı? Kuvgun eterça, bıllay küññe, bıllay halga kalay cetdik biz? Ölüm çekge kalay cetdi halk? Halknı kuruvu, tüb boluvu – onovu kesine kalmagan kününden başlanadı. Halknı kralı-krallıgı kurutulgan künden, tiline-dinine-curtuna erkinligi sıyırılgan künden başlanadı halknı ölümge colu. Alay a, halk bir küññe ölüb kalmaydı – tarih esi, millet añısı kurub kalmasa, ol zulmuga-zorlukga boy berib koymay, karşçı turadı, caşavdan ketmezge küreşedi, «burunladan beri da başıma onov ete, krallık cürüte kelgen halkma;

Başhüyük'te Appolanı Habibat (Kıçı) bu, burungu Tavlular'dan kalgan darmanlanı kayınanası Şamanlanı Kırımhan'dan ürengenin aytadı. Konya Başhüyük köyünde Appoların Habitat Bu önceki Tavlulardan kalan darmanları kayınanası Şamanların Kırımhan'dan öğrendiğini söylüyor. Aytganına köre burungu Tavlu'la bu darmanlanı cürütgendile. Söylendiğine göre Önceki Tavlular bu dermanları kullanmışlar. Not: Bu yazıda emeği geçen Ufuk Tavkul ve Tayfun Karakul ağabeyimize teşekkür ederiz.

Toylaga cangı koşulup tebregenim cılladan, artı bıla toyçu bolup toy başçılıgı etgenim cılla bıla endigi toylanı tengleştirgenim sagatta kıynalganım zatlanı endiki toyçulaga anglatayım da bilgenleni bilmegenleri adetleribizni alaga da esleteyim dep bu cazuvnu cazarga tilegenme. Da "alay bir kart bolganmısa" derik bolursuz ya bullay bir az cılda kallay bir adetleribiz tas bolup ketgendi, üsünden cüz cılla keçgen adetleribiz birkaç degenlley cılda kalay tas bolgandı nek tas bolgandı bir köreyik. Toylaga cangı kirip tebregenim sagatlada ullularıbız köp karuvlu alamat toyla etiyelle tepserge çıkan kesi de bir alamat haz alıyedi tepsegenden endigileçe köp de aruv tepseyelmesele de tepsep tebresele esleri başlarından ketgençe keslerinden keçip tepsegenleri tepsevnü ruhun berebiliyelle...

Karaçayda, Malkarda da Kurannı ana tilibizge köçürürge küreşgenle bolgandıla. Allay cuvablı işge tavkellikleri cetgenine da seyirsineme. Özge, kimi Orusçadan köçürürge küreşgendi, kimi maganasın nazmula bla aytırga küreşgendi. Men ala bla şagırey bolgandan sora, etgenleri kölüme cetmey, Kurannı başha Türk tillege köçürülgenlerin katıma salıb, arab tilge usta bir caşnı da canıma olturtub, alga arabça okutub, makamına tıñılab, ızı bla har bir surada sözleni, ayatlanı maganaların sorub, cañıdan kesim da okub (Moskvada Kral Universitetde eki cılnı arab tilge üreññenim ol zatha caradı), uvak-uvak köçüre başladım. Söz üçün, Al-Fatihanı men bılay köçürgenme.

Diğer Makaleler...

Page 4 of 12

Köşe Yazıları

ESKİ CIRLA
Çok eski zamanlardan beri Merkezî Kuzey Kafkasya’nın Yukarı Kuban ve Yukarı Terek havzalarında yaşayan Karaçay-Malkarlıların…
KAFKASYA'DA DEPORTASYON VE…
Tarih boyunca büyük devletler ve imparatorluklar arasında paylaşılamayan ve sahibolunmak istenilen bir ülke olan Kafkasya’da…
KARAÇAY-MALKARLILANI TAMIRLARINI ÜSÜNDEN
Karaçay-Malkar halkını üsünden tarih canı bıla cürütülgen ilmu-izlem işlege ketgen ömürnü ayagında başlangandı, anı da…
KARAÇAYNI TÖRESİNİ ÜSÜNDEN
Meni tölüme deri bolganla Kafkazdan kelgen adetleni igi biledile. Endigi caş tölüle, artıksızda elleden tışında…

Login