kamatur.org Deneme Yayını

Kesibizni kalgan milletleden törge salıb alanı da ayak tübge salıb kesibizni aldab kallay bir zamannı turlukbuz. Ata babalarıbıznı caşavları üsünden cazılgan, basmallaññan meteryallanı barısında da belgili bolgan, alanı bu  duniyada sınamagan kıyınlıgı, amanlıgı, kalmaganı cazıladı. Barısı da kerti zatladıla. Bir kesekni sagış etsek deyme! Duniyanı candetlerinden biridi deb aytılıp turgan curtlarında caşagan ata-babalarıbız ol bek süygen tavların da, çegetlerini da bir daha körmezça artlarında koyub, ömürde bilmegen-körmegen collaga tüşüb nek aylangandıla. Kimi karnaşın koyub, kimi egeçin koyub, bir kavumu atasın-anasın, balasın koyub, tanımagan bilmegen cerlerini collarına col azıgı bolub tavsula tavsula Türkiyege cetgendile. Bir kavumla va bılayda da tohtamay Arapha ötüb ketgendile. Türkiye’de kalganla cer saylap, caratgan cerlerine ornalabız deb katı küreşgendile.

Bıyıl, 2007-çi cılnı may ayında, Karaçay 14-cıllık tutmakdan-sürgünden başına azat bolub, Kavkaz curtuna, Miññi Tavuna kayıthanlı, 50 cıl bollukdu. Añña atalıb, Karaçay-Çerkes Respublikada kuvanç cıyılıvla, toy-oyun, aşav-içiv, dagıda başha közbav zatla bardırıllıkdıla. Alay a, sürgüññe çıdayalgan halk, Sibirni buzlarından, Orta Aziyanı kumlarından ötalgan halk, 558 kesekge bölüññen-çaçılgan, özge, madar bolganlay, birge cıyılıb, Ata curtuna kayıta bilgen halk, endi Curtunda tüb bola turganını üsünden caññız bir söz aytırık tüldüle onovçula-kullukçula, ne üçün deseñ, halknı tüb ete turganla aladıla. 1957 cıldan sora, cigit, ciger halkıbıznı tüb etib barganla – Orus kral tışından keltirib salgan tamadaladıla, alaga uv berib, alanı tohtavsuz ...

Ne açı bolsa da, tüzün aytırga kerekdi. «Carlılıgın caşırgan bayınmaz» deb, nart söz bardı. «Karga «kak» der, adam «Hak» der» deb da bardı söz. Halkıbıznı mahtab, nazmu, hapar cazıb turgan bla kemlikleden kutulallık tülbüz. Tüzdü, halkıbız cigit, ciger bolmasa, bügünlege da cetmey, dump bolur edi... Bizni ciligibiz duniyanı kaltıratıb turgan Türk kavumladandı. Bizni tamırıbız ömürleni tereninden keledi, tarihibiz kim da suklanırça baydı, eskidi. Tavladan teññizlege cetgen ullu Türk curtubuzdan bizge kalganı endi Miññi Tavnu etegidi. «Cer candet» deb da bılaylaga aytadıla. Bizni nart tavruhlarıbız, nart sözleribiz, comaklarıbız, tarih cırlarıbız, iynarlarıbız başha halklanıkından kem tüldüle. Halkıbıznı tin baylıgı, tin haznası – suklaññan bizge suklanırça – alay baydı, ulludu, seyirdi.

Halkıbıznı tin baylıgı aytıb aytalmazça ulludu, baydı. Ol haznanı cıyuv, tintüv, açıklav cılla bla, ömürle bla barıb turluk işdi. Men bılayda «halk cırladan» başlarga izleyme söznü. Halk cır deb aytılganlıkga, anı sözün, makamın da caraşdırgan adam (adamla) bolmay madar cokdu. Eski cırla avuzdan avuzga köçe, saklaññandıla, alanı etgenleni va atları (köbüsünü) unutulgandıla. «Cırnı avtorun tohtaşdıruv nege kerekdi, cır saklaññan ese, bügün da cırlana ese bolmaymıdı» degenle da bardıla. Bolmaydı. Birinçi canından, tüzlük üçün, avtornu atı belgili bolurga kerekdi, ansı anı kıyının başhaga tecegenle, urlavçula, tonovçula da çıgıb kaluvçandıla. Ekinçi canından, «halk çıgarmaçılık» deb, atsız, sansız etib koyuv, adabiyatıbıznı daracasın tüşürgen zatdı.

Abdullah deb bek ullu bir alim caşagandı Doğlat elibizde. Abdullah Tıp ilimni üsünden usta bolub, Doğlat eli ne da tögeregindeki Türklü elleni adamlarına darman bolgandı. Abdullah (ELKIR) askerlikni üsündende bek usta bolganı haparları aytılgandı. Orusyada anı izleb ödül salganla. Abdullah Orusyadan atı bla, Orus askerle bla tüyüşe tüyüşe, uruşa uruşa kelgendi. İşkok (göroh), kama kullangannı da ustası bolgandı. Uçgan kuşnu başından urganını elibizdeki adamladan eştgenbiz. Abdullah,  Orusyada, Tavlulanı kelgeni haparlarını eşitgendi. Anı içün Bursa''da cuvuklarımı tabarmamı deb kararga atıbıla barıb kelgendi. Bir col kahavada oltura turub asker kelgendi. Bu asker Albay neda General bolgandı. Kahavadagılaga meni bir katınım bardı bir aman hasta bolgandı cürüyalmaydı. Menda suklangan adamma. "Katınımı tiymegenley igi etallık adam barmıdı?" deydi.