kamatur.org Deneme Yayını

Karaçayda, Malkarda da Kurannı ana tilibizge köçürürge küreşgenle bolgandıla. Allay cuvablı işge tavkellikleri cetgenine da seyirsineme. Özge, kimi Orusçadan köçürürge küreşgendi, kimi maganasın nazmula bla aytırga küreşgendi. Men ala bla şagırey bolgandan sora, etgenleri kölüme cetmey, Kurannı başha Türk tillege köçürülgenlerin katıma salıb, arab tilge usta bir caşnı da canıma olturtub, alga arabça okutub, makamına tıñılab, ızı bla har bir surada sözleni, ayatlanı maganaların sorub, cañıdan kesim da okub (Moskvada Kral Universitetde eki cılnı arab tilge üreññenim ol zatha caradı), uvak-uvak köçüre başladım. Söz üçün, Al-Fatihanı men bılay köçürgenme.

Bu Taşnı üsünden alimle eki türlü oyum aytadıla: bir kavumu «vulkan taşdı, Miññi Tavnu hathusundan çıkgan» deydi, bir kavmu «meteoritdi, kökden tüşgen» deydi. Alay a, bir  fikirde ekilik, davlaşıv cokdu: Taş bizni halkıbıznı, curtubuznu simvoludu, 400 cılnı (1428-1828) ençi davlet bolub turgan Karaçay kralnı da belgisidi. Karçanı Taşı deb da añña anı üçün aytadıla. 1828-çi cıl Noyabrnı ekisinde Karaçay kralıbıznı Orus imperiya kuruthandan sora da, 1943-çü cıl Sovet kommunist imperiya Karaçay avtonomiyabızın-krallıgıbıznı kuruthandan sora da, Taş bizni tarih esibizni kozgay, bügünlege deri sav-esen cetgendi. 14-cıllık sürgünden (1943-1957) halkıbız ızına kayıthanında, Kadav Taşnı türlenmey turganın körüb, kölü rahat bolgandı. Tav curtubuznu cüregiça körüññen bu Taşnı endi eki cara turadıla.

Kuru Koldu bılayını atı. Algın atı Suvlu Kulak edi, Terekli da devçen edile. Endi bılayda şorkuldab bargan kara suv da cokdu, şuvuldab, tögerekge can salıb turgan çeget da cokdu. Tereklege konub, cüz tamakdan kıçırıb, sızgırıb, cüvüldeb, cırlab turuvçu kanatlıla da cokdula – başha bereketli curtlaga ketgendile ala da. Kulaknı eki canında kabırgala da calandıla. Calan bolgan bla kalsala va. Caññurla cuva, topragı kete, tab, uvak ayaklıla bulcunurça, kırdık ışanı cokdu. - Ey, men caş sagatda bılayda bir bereket, bir kuduret bar edi... Mal da küteem, çalkı da çalayem, suvsab bolmasam da, kara suvundan içmey ketmevçenem – alay tatlı edi ol... - Da kalay dump bolub kaldı da ol bereket?

Bilindiği üzere, her yıl, Eskişehir ve Afyon Karaçay-Malkar dernekleri tarafından organize edilerek Yazılıkaya ve Doğlat köylerinde “Nartlanı Toy Künü” ve “Tavlulanı Cıyılıvu” adları altında iki ayrı şenlik gerçekleştirilmekteydi. Bundan kısa bir süre önce, Afyon ve Eskişehir Karaçay-Malkar derneklerinin ortak kararıyla, bu yıldan itibaren, ilki 30 Haziran 2007 Cumartesi günü Doğlat Köyü Ovacık Yaylasında yapılacak olan “Tavlulanı Ullu Cıyılıvu” adı altında tek bir şenlik düzenleneceği duyurulmuştu. Derneklerimizin, yıllardır ayrı ayrı yerlerde yapılan bu şenliklerin bu yıldan itibaren tek bir şenlik halinde düzenleneceğinin bildirilmesi halkımız tarafından büyük bir sevinçle karşılandı.

Okuybuz, söleşebiz, cazabız. Alay a, sözge atomgaça karagan, anı tahsasın, taşasın açalgan bek az adam bardı. Söznü tintib, alay bla halknı iç duniyası tış duniyası bla kalay baylamlı bolganın açıklagan ilmu işdi Küçüklanı Zuhranı «Ontologiçeskiy metakod kak yadro etnopoetiki» degen kitabı. Söz – ol köb katlıdı, köb maganalıdı; anda kalübaladan beri kelgen colubuznu, tarihibizni, adetibizni, aññıbıznı, esibizni – aytırga kesibizni körürge bollukbuz. Bollukbuz, amma, ne ese da, Zuhraga deri bizni adabiyatda bıllay miyik ilmu daracada emda keramat halda tavlu söznü kişi tintalmagandı, söznü taşa maganasın turu etalmagandı. Zuhranı bu kıyının okub, aññılab, tolu baga bergen da tınç iş tüldü. Söznü tışın barıbız da körebiz, Zuhra va, Söznü için körgüztalgandı, bir taşa duniyanı açalgandı bizge.