TPL_OFFCANVAS_EMPTY_ERROR

Edebiyat

Karaçay Malkar Edebiyatı ile ilgili Makaleler

Nasra Xoca caşağan elde eki ullu bay bolğandı. Bu eki bay, Hasra Xocanı, Nasra Xoca da alanı çırt körüb bolmağandıla. Nasra Xoca bu eki baydan har cerde tarığıb, alanı artıqlıqların, amanlıqların sanab cürügenin bu eki bay eşitib, Nasra Xocağa açıwlaññandıla. Bir colda Nasra Xoca oramnı ozub bara, eki bay da oramnı bir canından munu taba kele turğanların körgendi da canlarına turaqlağandı, alay a ala, munu körüb:Nasra Xoca caşağan elde eki ullu bay bolğandı. Bu eki bay, Hasra Xocanı, Nasra Xoca da alanı çırt körüb bolmağandıla. Nasra Xoca bu eki baydan har cerde tarığıb, alanı artıqlıqların, amanlıqların sanab cürügenin bu eki bay eşitib, Nasra Xocağa açıwlaññandıla.

Yazılı edebiyatı çok geç dönemlerde başlamakla birlikte köklü ve zengin bir halk edebiyatına sahip olan Karaçay-Malkar Türklerinin edebiyatını genel olarak “Sözlü Edebiyat” ve “Yazılı Edebiyat” şeklinde iki ana bölümde incelemek mümkündür. A. Sözlü Edebiyat 1. Mitoloji,  Pagan-Şaman Kültürüyle İlgili Mitolojik Destanlar ve Efsaneler, Karaçay-Malkar Türkleri, XVIII. yüzyıl ortalarında İslam dinini kabul edene kadar, pagan-şaman inançlarını devam ettirmişler ve buna bağlı olarak birtakım tanrı ve tanrıçalara inanmışlardır.

Karaçay-Malkar Nart destanlarında anlatılan kahramanların tamamına yakını erkeklerden oluşmaktadır. Fakat bu destanlarda anlatılan bir kadın kahraman vardır ki, destanların içerisindeki konumu ve sahip olduğu özellikleri bakımından erkek kahramanların hepsini geri planda bırakmaktadır. Bu kadın kahraman Nartların bilgesi ve yol göstericisi olan Satanay Biyçe’dir.

Kafkas Nart destanları; Karaçay-Balkar, Kumuk, Oset, Çeçen-İnguş, Abhaz, Abaza, Adige vs. gibi Kafkasya halklarının folklorunda önemli bir yere sahiptir ve sözlü edebiyat geleneklerinin ilk ürünleri olarak kabul edilirler. Dil ve etnik bakımdan birbirinden farklı olan Kafkas halklarının Nart destanları birçok yönden birbirlerine benzemektedir. Fakat yine de bu destanların her birinin kendisine has milli vasıfları barındırdığı ve aralarında bazı farklılıkların olduğu da dikkat çekmektedir.

Kafkasya coğrafyasında yaşayan halkların ortak kültür ürünlerinden biri olan Nart destanları, Karaçay-Malkar Türklerinin halk edebiyatında da önemli bir yer teşkil etmektedir. Karaçay-Malkar Türkleri dışında; Çerkes, Abhaz-Abaza, Oset, Çeçen-İnguş ve Kumuk Türklerinin folklorunda da yer alan Nart destanları birçok yönden birbirlerine benzemekle birlikte bu destanların her birinin kendisine has birtakım millî vasıfları barındırdığı ve aralarında bazı farklılıkların olduğu dikkat çekmektedir.

Karaçay-Malkar Nart destanlarında, Debet'in özel bir yeri vardır. Debet'in sahip olduğu mitolojik özellikler ve olağanüstü yetenekler, onu diğer Nart kahramanlarından farklı kılar. Bu yüzden olmalıdır ki, Karaçay-Malkar Nart kahramanları ilk önce Debet'le başlar. Debet, Karaçay-Malkar Nart destanlarına göre, gök tanrısı ile yer tanrısının oğludur. Tanrılar ilk olarak Debet'i yaratmışlardır ve diğer Nartlar Debet'ten türemişlerdir. Tanrıların oğlu olan Debet'in kalbi ve kanı ateşten yaratılmıştır. Debet sadece ilk Nart değil, aynı zamanda Nartların hem ilk demircisi, hem de ilk öğretmenidir.

Karaçay-Malkar edebiyâtının günümüzdeki en önemli temsilcilerinden biri olan Dina Mamçu 1953 yılında Rusya Federasyonuna bağlı Karaçay-Çerkes Cumhuriyetinde Yukarı Mara köyünde doğmuştur. Babasının adı Tariel’dir. Karaçay-Çerkes Devlet Üniversitesi Edebiyât Fakültesinden mezun olmuştur. Uzun bir süreden beri “Karaçay” gazetesinde çalışan Dina Mamçu halen bu işine devam etmektedir. Dina Mamçu’nun bu çalışmada yer alan şiirleri, 1990 yılında Çerkessk şehrinde yayınlanan “Tambla Aytırma” [Yarın Söylerim] adlı eserinden Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.

Safar Aliy Orusbiy'in bu yazısı [Skazaniya O Nartskih Bogatıryah U Tatar-Gortsev Pyatigorskogo Okruga Terskoy Oblasti / Terek Eyaletinin Beştav [İssi-Suv] Bölgesinde Yaşayan Dağlı Tatarların Nart Kahramanlık Destanları] 1881 yılında Tiflis'te çıkmaya başlayan SMOMK [Sbornik Materialov Dla Opisaniya Mestnostey i Plemen Kavkaza] birinci sayısında Rusça olarak yayınlanmıştır.

Page 8 of 10

Köşe Yazıları

ESKİ CIRLA
Çok eski zamanlardan beri Merkezî Kuzey Kafkasya’nın Yukarı Kuban ve Yukarı Terek havzalarında yaşayan Karaçay-Malkarlıların…
KAFKASYA'DA DEPORTASYON VE…
Tarih boyunca büyük devletler ve imparatorluklar arasında paylaşılamayan ve sahibolunmak istenilen bir ülke olan Kafkasya’da…
KARAÇAY-MALKARLILANI TAMIRLARINI ÜSÜNDEN
Karaçay-Malkar halkını üsünden tarih canı bıla cürütülgen ilmu-izlem işlege ketgen ömürnü ayagında başlangandı, anı da…
KARAÇAYNI TÖRESİNİ ÜSÜNDEN
Meni tölüme deri bolganla Kafkazdan kelgen adetleni igi biledile. Endigi caş tölüle, artıksızda elleden tışında…

Login