kamatur.org Deneme Yayını

Botaş ulu Hamit, Karaçayda tanılgan Mustafa Hacini tuvdugudu. Mart 9, 1921 cılda, Kart-Curt elde tuvgandı . Ol atasını tanıgınçı Komunistle atasın öltürgendile. Öksüz kalgan Hamitni anasını atası Caşelanı Aliy, añña öksüzlük körgüzmey östüredi. Ne kalsın, Alini da 1928 cılında Orus komunistle öltürgendile. Alay öksüz Hamit, Botaşlaga, kart atası Mustafa Hacini kolunda caşagandı, anı da 1930 cıl Bolşevikle kurman etgendile. Toguz cılında atasından, em da eki kart atasından da tam öksüzlüknü tatuvun algandı, caşav anı anti-komunist etedi. 2. Duniya kazavatha deri ol da bütün Komunist Imperialist Stalinizmni baskısında ösgendi. Curtha da duşman çaphanında da duşmañña karşı sermeşgendi. 1943 cıl fırsat tabıb Evropaga köçedi. Evropada aylana, 1960 cıl Amerikaga cerleşgendi. 2002 cıl Amerikada ölgendi.

Kafkas halklarından olan ve 2000 yıldan beri Kuban ırmağının kaynağı Elbruz dağının doğu ve batısındaki dağlık arazide ve derin vâdilerde yaşayan Karaçay-Malkar Türkleri hakkında bilinen rivâyetlerden birisi de Karaçaylılar’ın Anadolu Türkleri’nin bir kolu olduğudur. Karaçay ve Malkar adları aslında bu Türkler’in yaşadığı birer coğrafi bölge adı olmasına rağmen, Sovyet politikası neticesi -diğer Türkler’de de görüldüğü gibi- birbirinden farklı dile, kültüre ve târihe sâhip iki ayrı halkmış gibi gösterilmiş ve Karaçaylılar ile Malkarlılar birbirinden koparılmaya çalışılmıştır. Aslında bunlar, aynı dili konuşan, aynı kültüre, aynı târihe ve aynı dîne sâhip bir Türk boyudur. Kafkas bölgesinde yaşayan diğer Türkler gibi Karaçay-Malkar Türkleri de uzun müddet Ruslar’la mücâdele etmiş, 1828’de toprakları Ruslar tarafından işgal edilince yurtlarını terk ederek Anadolu’ya ve diğer Müslüman ülkelere göç etmeye başlamışlardır.

Tavlu halkım sen Kafkazga Cıltırab künça tuvgansa Duniyaga hurmet, caşavga Carıklık berib turgansa Öhtem curtum, sıylı halkım Sen Kafkaznı küçü, canısa Duniyaga ülgü bolub, Kafkaznı Aytılıb kelgen dev cırısa Batır köllü, ciger halkım Kirsizdi, tazadı karnaşlıgıñ Barından da bek baylıgıñ seni Adet, namıs, adamlıgıñ Karaçay namıs, tav adet Ata curtnu tamalı bolgansız siz Kartha-caşha, arıgañña coldaKol-kanat bolgansız siz Tavlarıñda karlı avuşlarıñ Buruññu Nart kalalarıñ Başı karlı miyik tavlada Uçadıla ak kanatlı kuşlarıñ Miññitav beredi salamın Bütev duniyaga, adamalaga Kerilib açhandı kuçagın Egiz karnaşla Karaçay bla Malkarga Cazıvuguz bir bolub Köb cıllanı aşırgansız atam anam taralgan bu curtha Miññitav bla birge tuvgansız “Tavlu”du tukum atı alanı Egiz karnaşla Karaçay-Malkarnı Cokdu ayrılık tamırlarında Miññitav bla birgedi canları Ullu Kafkazda ornalgandıla Karaçay elle tizilib Biri-birin tuta süyelgendile Barı da narat kibik tigilib Hurzuk, Uçkulan, Kart-Curt Karaçaynı tuvgan ceri Arivlugu aytılgan Eski-Cögetey Kart atamı ösgen ceri Karaçay-Malkar halknı duniyaga Ogurlukga nasıbha tabhan Caşaysa cüreklede tolub Nartlanı curtu Ullu Bashan

Kışhı suvuknu tamam da katı künlerinde, boran etip karla suvurulgan bir keçede duniya carıkga közlerimi açhanma. Anam harip aythanña köre, 1938-çi cıl Bayrım aynı al künlerinde tuvganma. Alay a kagıtımda Toturnu al ayını 11-çi künü cazılıpdı. Har nege da esim cete tebregen zamanlarımda atımı caratmay “munu maña nek atagansız?” dep atamı-anamı katı soruvga tuthanımı bügün da eskereme. Bu zatnı üsünden atam harip bılay aytıvçan edi: bizni elde “efendi” bolup işlegen Acilanı Aliysa Efendini caşı Harun Efendi’ni Başüyük elde caşagan egeçi Hanifa’nı katı avrugan haparı keledi.Harun Efendi guzaba ketip egeçin aladı da İstanpul şaharga baktırırga eltedi. Alay a madar tabılmaydı. Umut üzülgeninde egeçin alıp bizni elge keltiredi. Ma ol künlede tuvama da haparımı Hanifaga aytadıla. Ahır künlerin caşay turgan caş tişirıv kuvanñanın belgili ete alay aytadı: men ölüp ketip barama, ahırda da atın men atayım da aytılganı sayın meni eskere turursuz. Caşçıknı atına ne “Yılmaz” ne da “Özdemir” salıgız. Biznikile da “Yılmaz” atnı saylaydıla. “Yılmaz” degen söz, Türk tilde “kacıkmagan, arımagan, talmagan, kamalmagan maganalaga keledi.

Karaçay-Malkar Nart destanlarının merkezinde olaylar ve kahramanlar vardır. Nart kahramanlarının düşmanlarına karşı yaptıkları mücadeleler, insanüstü, çirkin dev yaratıklarla [emegenler] yaptıkları savaşlar ve Nartların kahramanlıkları, yiğitlikleri anlatılır. Nart kahramanları daha çok yiğitlik ve dinamizm yönünden karakterize edilmektedir. Onların savaş tutkuları, cesaretleri, halkı birtakım canavar ve devlere karşı korumaları; halkın hayatını kolaylaştırmak için gösterdikleri çabalar ve buldukları pratik çözümler Nart kahramanlarının en belirgin özellikleridir. Olağanüstü özelliklerle kuşatılan Nart kahramanları; yiğitliğin, cesurluğun ve mertliğin sembolüdürler. Onlar korkunun ne olduğunu bilmezler ve hatta ölümden bile korkmazlar. Destanlarda, Nart kahramanlarının hayat tarzları ve tabiatla ilgili betimlemeler birer ayrıntı olarak kalmaktadır. Karaçay-Malkar Türkleri, Nart kahramanlarını, efsanevi ataları olarak sayarlar.