TPL_OFFCANVAS_EMPTY_ERROR

Edebiyat

Karaçay Malkar Edebiyatı ile ilgili Makaleler

Eski Türk sosyal hayatında tesiri kuvvetli bir müessese olan avcılık faaliyeti aynı zamanda bazı dinî inançların da doğmasına sebep olmuştur. Avcılıkla ilgili bu dinî inançların başında; dağların, ormanların ve hayvanların koruyucu ruhları olduğu inancı vardır. Eski Türk inancına göre avın verimliliği ve zenginliği tamamıyla bu ruhların himâyesi altındadır. Eski Türk kültüründeki avcılıkla ilgili bu inançlar zamanla halk edebiyatına tesir ederek destan ve efsanelere aksetmiştir. Karaçay-Malkar “Biynöger” ve Kırgız “Kococaş” destanları bu tesirin en güzel örneklerindendir.

Eki cılnı mından alga talay defterden kuralgan nazmu kitabım çıkgan edi. Bir defterni atı «AK BAŞLIGIM, KARA CAMÇIM – KARAÇAY» edi. Alay demek: kuvançım-nasıbım, kaygım-carsıvum da Karaçay bolganın, ak künüm, kara künüm da Karaçay bolganın aythanlıgım edi. Başha defterni atı «HAK bla HALK» edi. Anı maganası çeksiz teren, miyik, ullu emda köb katlı bolganı sebebli, Orus til bla da aytırga küreşgen edim:

Karaçay-Malkar şiirinin en büyük üstadı kabul edilen Kaysın Kuliy [1917-1985], eski Sovyetler Birliği ile Sovyet bloku ülkeleri çapında çok meşhur bir şairdir. Türkiye’de pek bilinmemesine karşılık eskiden Sovyet hâkimiyetinde bulunan Türk ülkelerinin hepsinde çok iyi tanınmaktadır. Kaysın Kuliy ilk ve orta tahsilini memleketinde tamamladıktan sonra 1935 yılında Moskova’ya giderek gündüzleri Anatoli Lunaçarski Tiyatro Enstitüsüne ve akşamları da Maksim Gorki Edebiyât Enstitüsüne devam etmiş ve her iki enstitüden de 1940 yılında mezun olmuştur.

Ol pariy edi, börütut tulpar pariy. Tomurovboyun, keñsırt, çuburkuyruk, cititiş. Atı da - Tutar dep. Ellileni köbüsü Açanı iti devçü edile. Akcürek adamnı katında köz karamı, dariyça, sıydam, taza. Kir niyetlini körgenley bilip koyuvçu edi, deydile. Ol tiyrede anı tanımagan cok edi. Köp börünü kesgenin da aytıvçudula. Haparım anı üsündendi, ol da kaphandı da köçgünçülük otun. Keçeni tıñısız şoşlugu biylegen, ayça, tögerek arbazda Tutar kesine cer tabalmay aylana ketip, gimhotun kökge tiredi da, horsunup turgan cüregin cansara, önün boşlap, uludu. Kökde kimge ese da bir zat aythança...

Başhüyüklü Tayfun Karakul ağabeyimizin yaşlıların dilinden derlediği bir hikayeyi okuyucularımıza sunmak istiyorum. "Ertte ertte “Nartla-Gurtla” deb bolgandıla. Alanı tamataları örüzmek birgesine sürüvçü caşçıknıda alıb uvga ketgendi. Kiyiklede öltürüb, uvga bargan cerinde bir koşda işleb, caşnı koşda koyub, kesi uvga ketgendi. Örüzmek ketgenden sora caşcık catgandı. Uyanıb karağanında otu cuklanıb turganını körgendi.

Hannı kızını nesin aytasa! Ol erşi bolsa da kalgan kızlanı ariuları bla teng bolgandı, ariu bolsa ua, ol tab kökden tüşgendi deb aytılgan bir ömürle bolgandıla. Ol sebebden, ‘hannı kızı kibik’, deb halknı avuzunda cürügendi. Anga köre, hannı kızı caşladan saylab, kesi baçamasına barmagan adet bolgandı. Hanlanı kızları erge çıgardan algın, alanı tilegen caşlanı kıyın cumuşla bla sınagandıla. Taza cigitligin körgüztalgan caşha carlıdı, baydı, biydi, kuldu deb da karamay, bara bolgandıla. Haparda aytılgannga köre, ozgan ömürlede bir bay hannı cangız bir ariu kızı bolgandı.

Tavlu katından voy tulpar tuvgan Men subay sanlı tavlu caş Men seni ariuv süye turganlay Kalay süyese Türklü caş Men iynar aytdım da sen ne aytdıñ İynarlarımı eşitib Carık ışarıb ne şıbırdadıñ Nögerleringe iyilib Bir bek susabma anam degenley Anam ayranga suv koşdu Haparıñ bolsun sen kel de tolsun Meni cüregim bob-boşdu Tiyreden men uyalgan eteme Oramda uşak eterge Cüregim birtçik da ongsunmaydı Söleşmey ozub keterge Küşden unutub turayem ariuv Sen kaydan çıkdıñ allıma Bıllay süymeklik sınab karasın Ol kızçık meni allıma

Page 3 of 10

Köşe Yazıları

ESKİ CIRLA
Çok eski zamanlardan beri Merkezî Kuzey Kafkasya’nın Yukarı Kuban ve Yukarı Terek havzalarında yaşayan Karaçay-Malkarlıların…
KAFKASYA'DA DEPORTASYON VE…
Tarih boyunca büyük devletler ve imparatorluklar arasında paylaşılamayan ve sahibolunmak istenilen bir ülke olan Kafkasya’da…
KARAÇAY-MALKARLILANI TAMIRLARINI ÜSÜNDEN
Karaçay-Malkar halkını üsünden tarih canı bıla cürütülgen ilmu-izlem işlege ketgen ömürnü ayagında başlangandı, anı da…
KARAÇAYNI TÖRESİNİ ÜSÜNDEN
Meni tölüme deri bolganla Kafkazdan kelgen adetleni igi biledile. Endigi caş tölüle, artıksızda elleden tışında…

Login