TPL_OFFCANVAS_EMPTY_ERROR

Edebiyat

Karaçay Malkar Edebiyatı ile ilgili Makaleler

BAŞHÜYÜKLÜ ŞAİR BAVÇULANI TALHANI NAZMULARI

Savkal kuvanç tıbırım, Karaçay elim, Savkal egeçim, honşum, cuvugum, teññim, Savkal hayda Anam, Atam sen de savkal, Keteme askerge etçigiz hakkıgıznı halal, Kaygıruv bolmagız kuvançlı barama men, Cılav sarnav etmegiz tileyme men ölsem, Ölgenden korkarıkdı caşavu mamır bolgan, Közün cummaz kıyınlıkdan tınçlıgı buzulgan, Kün tuvub batarga unamasa da Kıyın künle bir-birin kuvsala da, Kellikdi ol kün bu kün iynanmasam da

BAŞHÜYÜKLÜ ŞAİR BAVÇULANI TALHANI NAZMULARI

SAVKAL

Savkal kuvanç tıbırım, Karaçay elim
Savkal egeçim, honşum, cuvugum, teññim
Savkal hayda Anam, Atam sen de savkal
Keteme askerge etçigiz hakkıgıznı halal

Kaygıruv bolmagız kuvançlı barama men
Cılav sarnav etmegiz tileyme men ölsem
Ölgenden korkarıkdı caşavu mamır bolgan
Közün cummaz kıyınlıkdan tınçlıgı buzulgan.

20/5/1990, Isparta-Başhüyük

ASKERME

Kün tuvub batarga unamasa da
Kıyın künle bir – birin kuvsala da
Kellikdi ol kün bu kün iynan masam da
Kayıtıb kirlikme elim sañña ketgenim ça

Kıymatıññı biledi senden keñde kalgan
Sakla meni süyüb tansıklagan elim
Kellikme entda sendedi meni cüregim
Sendedi meni esim, aşhı tileklerim.

Toy etib tepsevçüyem arbazlarıñda
Ent baralmayma cokma kuvançlı toylada
Esimdedi ol kobuz tavuş bla ejüv tartıuvla
Toysuz caşav ölgençadı köreme Karaçaylı ulañña.

1990, Isparta


BAŞHÜYÜKGE

Ullu Karaçaydan kobub Ata-babalarıbız
Kele kelib sañña orun athandı barıbız
Sende ösgen, senden keterge unamayın
Cürekleni baylagansa bir da koymayın

Algınça tüldü ent deyle eski kartla
Kalmagant dey ol şoh ullu cıyınla
Aytuvga köre adetleni da carsıta aylanalla
Tas bolganın da tizedile algınkı lahorla

Köçüb ketdi kimileri buzuldu deb adamla
Kimileri da caşav kalmagant deb hoyda
Kaldıla bir kesegi de ayırılalmay ol caşavda
Kalganladan ese aslam üzülüb ketdik şaharlaga

Bek tileyme elimi caññıdan kuralırın
Mamırlıgı, nasıbı, bereketi cıyını bla tolurun
Bek tileyme elimi eski Karaçay bolurun
Karıuv kirib tört sanı bla örge kobarın…

1991

AÇI PISMO

Kaysı korgaşin cıgar meni
Kaysı bomba çaçar sanımı
Kaysı adam öltürür
Kaysı avruv kıynar bılay
Bu pismoça küçlü?..

23 Nisan 1991


TARIGUVLARIM

Mañña etgenleriññi tözalmayın
Tarıkgan etdim men senden
Haparıñ bolsun uruşmay tıñıla
Tarıgıuvla etdim men sañña

Tarıguvlarımı aytıb başlayım
Esiññi mañña berib sen tıñıla
Cüregim,tilim, sen bergen carala
Seni açıtganıñ üçün kıçıralla

Men seni egeç etib turganlay
Sen meni süygen bilgense
Teñlerim biledi, sen de bil kızçık
Günahıma bir bek kirgense

Men seni allay bir bek süydüm
Egeçimden artık körmeyin
Eşitemise meni sañña aytama
Anañ aythança va süymedim

Men alay murat etib ketgenem
Koyganımça seni tabarga askerden
Kuvançlı iynarla aytırga kelgenem
Açı küvle aytdırdıñ sen mañña
Tarıgıuvla aytdırdıñ sen mañña

Men sañña endi neçik karayım
Karar bet mi koyduñ sen mende
Iylıkmay endi kalay turayım
Sabiyligim ösgen bu elde

Keçe tüşümde, kündüz esimde
Sen mañña tınçlık bermeyse
Cüregimi cuka canın bilib kesigde
Bir oñlu cara bergense

Men sañña bıllay iynarla aytsam
Sen mañña açı karama
Men da süymey edim bılay aytırga
Tarıguvlarımda sen barsa

Seni süygenimi neçün aytırla
Nakırdamı etdim da men sañña
Kalmagandı teyri ent egeç-karnaşla
Tamam buzulgandı adamla

Men seni kızçık ma alay süydüm
Aynı anadan tuvgança
Süyülgeniñ çaklı va sen açıtdıñ
Kızıuv otnu içine sukgança

Caşavuñdan meni üzüb atgansa
Kalayda kuvançlı batırsa
Ma men da kıçırıb aytama savgaga
Bek ertde kelgen acalsa

Men senden toyda tansık alırma
Sen meni körüb acaşmaçı
Men barma deb şohluguñ ketmesin
Atıñı aytsamda karamaçı

Ma ent da keldi tınçlık ketdi deb
Kelmesin seni esiññe
Tözalmaganım bıllay kün bolmasa
Körünnük tüyülme közüñe

Men sañña bıllay tukum zatla aytdım deb
Cetmesin seni kölüññe
Ençi körsele bilmeyme nele aytırla deb
Cırım bla söleşeme men sañña

Betime kızçık nek karamaysa
Avruvuñamı ketdi aytganlarım
Köl kaldı etib tarıkma anañña
Sizniça va osalla aytmadım

Sagış ete ete mıyımı teşib
Acaşdırgan etdim esimi
Alsañda meni başımı kesib
Tıyallık tülse sözümü

Kündeş mi bolsun kan karındaşla
Seyirdi teyri sezimiñ
Birövle türtlülege oşayla
Cuvuknu, karnaşnı bilmeyin

Kara bulutlanı uvuçuña cıyıb
Otla çortlatgança sen mañña
Açı Eliya tamam oşatıb
Eliya atadım men sañña

Seni da mañña sorgan bolganlay
Cuvab tabmayma aytırga
Meni da sañña ol sorganlaga
Ne zat tabasa aytırga

Bilmey kaygını sorgan bolganlay
Caram kozgala başlayma aytıp
Alay a sañña ol sorganlaga
Ne zat tabasa aldarga

Men aytırımı aytıb boşadım
Sendedi endi ullu söz
Seni da ariuv aytırıñ cokdu
Nögerligibizge boldu köz

Tarıguvlarımı tüzü boşamadım
Dagıda köbdüle bit talay
Ne men aytayım ne de sen tıññıla
Tınçlıgıñ bla tur alay.

1991–92, Sarıkamış

BAŞ CURTUMA

Birçik da körmegenme men Ata curtumu
Malkarnı, Karaçaynı, Miññi Tavnu
Amalım a bolub bir barsam ol cerlege
Unarık da bolmam ızıma tebrerge

Suratlarıñña karab, cırlarıññı tıñılab
Sende caşagança men es baylab
Turama keñde eñ baş curtumdan
Keñde esem da keñ tülme halkımdan

Suratladagı tavlanı men mında köralmadım
Seni körgenleni haparlarından toyalmadım
Ata curtumdan keñde tuvganımı tözalmayın
Senden özgesine “ tuvgan elim” diyalmadım

Har kün sayın seni tüşügenley turama esime
Caşavuma barın da koymay küçlegense
Açıuv haparlarıñı da cırlada eşite, üyrene
Açıuvlanıb cumdurugumu kısama öçeşirge

Bolsam edi ertdeleden caşagan anda
Men baza edim Karaçay karıvuma
Em da sanlarıma, Bavçu kanıma
Bolur edim cigit, cırlarım savgada aytıla

Sanlarımı ayamazem kömülür üçün ol topraklaga
Tukum bla kesimi aytdıra  carar edim halkga
Olturb kaya taşlarıña cırlarımı aytırem Miñi tavga
Toylarıgda tepsey, cırlay cır eterem ol makamlaga.

7/1/1992, Ankara

NEK BOLMAYT ŞOHLUK

Kışda; boranda kalıb har buzlaganla
Cayda erib, cazda bişe da baralla
Bu cürekledegi ajımlı suvukluknu
Cılıtalmay kalgandı şohluknu cılıvu

Eki cürekni biri aslam süyüvçüdü
Ol aslamlık bil anı seniki tüyüldü
Cüregim ol pismonu alganlı üşüydü
Seniki va caz künde da kışnı kezivüdü

Tüşdüm men buruñulanı korkuvlarına
Meni “ issi suvum seni otuññu söndürdü”
Sen gokkanı” köp suv kuyub öltürdüm “
Bıllay tukum sınab aytgan bolurelle buruñula
Aslam süydüm da açuv cüknü alay költürdüm.

Süymeklikden ent acıuvum bolmay meni
Süyeme süygenimi, bile da süyülgenimi
Canımdan ese süygenim egeçim cav etip kesini
Ol boldu meni teñle adamlıgımı kebini

8/1/1992 Çarşamba, Ankara


Sıy berib teñleriñ tavça biyik esele da
Çuvak köknü teşib barırça össeñda
Düniyadagı har kraldan da baş bolsañ da
Bitöv adam uluna sözüñü ötdüralsañ da
Köklede caşab kanatlılanı suklandırsañ da
Sen sansız körme sıyıñı algan teñleriñi
Kör seni tav etgen ol gitçe töbeçikleni da…

Mart, 1992,  Ankara


“Kim çaçar ent sagışlarımı
Kaysı kolla silir cılamuklarımı
Bu caşavga karıuvlu tüldü bu cürek
Ol ketginçi söleşseyem bir kesek…”

1992

KONAKGA KELGEN SÜYMEKLİK

Caşav tübetgent bizni birbiribizge
Kunanç kire kuvat bere cürekleribizge
Süymeklikni sınay, cete turduk kölleribizge

Cürek eşikni kadavun eterem bilsem edi
Kirgeni ça süymeklikni terk çıgıb keterin
Süymedig, konak etdiñ süymeklikni atın

Kesiñi konak etdiñ cüregimi konakbay
Menden sora da köb caşnı aldagan bolursa bılay
Alay a meniça süyüb cılagan bolmaz ızıñdan karay.

25 Şubat 1992,  Ankara


TİLEYME ELİM

Meni elim Karaçaynı bir kolu
Uzak bolsa da añña barıbıznı colu
Bayramda, kuvançda, açıuvda anda solu
Mında baradı entda nasıbnı em kuvanç toyu

Üleşilib ekige, ketgenbiz keññe
Ketgenle konak bolub kelirle seññe
Sen da konakbaylık ete bil kelgenlege
Cay kuçagıññı sen da seni küsegenlege

Sıylanır umutu bla kelmeyt adamıñ
Bir aman söz etüvçü bolgant da halkıñ
Tartıñandan seskekli bola da kele sañña
Cigit caşlarıñ korkuvlu çıga oramlaga

Mügüşlede koşak bola katınla
Ala ete bilmeydile tatlı lşahorla
Anı munu sözün ete bir birlerin alday
Keslerine uzak adamlanı söge ne kargay

Üç övlen bolsala biri ol birin mahtay
Ayırılışıb ketgen bolsa ekisi anı kargay
Kız, caş, erkişi, tişirıuv barın da koymay
Koşak sözçükleri bla adam coyalla talmay

Erkişile da onov etmey kesleri bla boluşa
Cukga kol urmay kahvalaga toluşa
Bolganla ala da katınlarına cetişitça
Kahvala üyleri bolub oyuña kuraşa

Keñdile kartlarıbız bizni atalarıbız
Adetleden, toyladan,  Karaçaylıkdan
Kerekdile bizge omak kart onovla
Üretigiz sizge üretilgença asuvlu kartla

Tohta deb kim tohtatır bu barıuvnu
Kim tabar kesinde bu karıuvnu
Algişla aytdırıb, amañña burulgan avuznu
Kim aytdırı elimi adamın; tillede mahtavlu

Sizni amaltın kelgenleni aşırmagız muthuz
Kelgen aşıkmasın ızına tebrerge
Mıdahlı aytırça bolayık “ sav kal “ derge
Sañña kelalmay kalganla pişiuv eterça boluguz

Keñ etme halkıñı kesiñden
Andan sora cokdu seni adamıñ
Keñ kalma sen da bu eliñden
Andan sora cokdu mında curtuñ

4 Mart 1992,  Çarşamba, Ankara


KELGEN KUVANÇ

Mıdahlıkga boysundursada cüregimi, esim
“kel” dey çakıradı ol konakbay etib kesin
Ol kuvançnı költüralmagança boldula sanlarım
Eki sezim da üsümde karıuv sınagança kaltırayt, boganım

Bayram barat mında tögerekge kuvanç çaça
Har kim da ol kuvançga kuçagın keñ aça
Harkimden da artık ençi kuvanç kirgendi mañña
Kuturat cüregim, katı urub cerine sıyınalmagança

Sezelama ent kögetleni, külleni da iyisin
Endi eştalama kanatlılanı şoş cırların
Körelama ent kozulanı cortub oynaganların
Endi esliyalama caşavnu ariuv belgilerin

Mıdahlık sınagan algış ete bilsin har cañña
Kuvançlı bolgan kuvanç çaçsın tört cañña
Til bla aytılgan kibik tınç bolub kalsın tilekle
Bıllay kuvançdan katı uruvçu bolsun cürekle
Bıllay kuvançdan tolub algışçı bolsun innetle.

6 Nisan 1992  Pazartesi, Başhüyük


SAGIŞLARIM

Ozub ketgen ança cıldan sonra
Keñden körüb tanıdım seni oramda
Nença açuv sınatgan eseñ da mañña
Kozgaldı cüregim bir karaganlay sañña

Katıñda bir kavum teññin turayelle
Alay andagı mügüşde seni bla söleşeyelle
Beri oramda da çırdı tübünde mügüşde
Turayem çögüb menda teñle bla söleşüvde

Karab körgenley seni közlerim
Esime keldile ol süygen cıllarım
Cartı kalıb teñlege aytgan haparım
Ma bılay boldula meni sagışlarım :

Biz Birge okuv alırga bargan cıllada
Men seni ariuvluguñu eslegen zamanda
Caşırtın süye tebregenimi sebebi
Başganı süygeniñden edi

Barganegiz birça süymeklikni caşay
Men da madarsızlay süygenimi asıray
Cetgen edigiz siz kuvançlı künlerigizge
Kaydam kalay a tözgen edim men sizge

Esimdedi unutmayma kısga kısga cılavuñu
Koymay ürenirem cılatgannı ol bolganın
Açuvlanıb ıçhınırem añña razı bolmay cılatganın
Ança sayın calınıb iymezeñ tıya columu

Cayaklarıñdan cılamuklarıñı sile, köl bere
Aragıznı eterge ışandırıb kölünü ete da ant bere
Taşada uruşa da alıb kelir edim anı sañña
Körür üçün seni kuvançlı şoh eterem nença kere

Kalay ullu süygen edim seni
Sen a süymediñ ala meni
Egeç etgeniñde bir col kesiñi mañña
Bek katı uruşgan edim men da sañña

Sakladım cüregimi bek tıyıb
Süyüşgen cüreklege tiymey
Borboylarım bek açı kıyılıb
Süye da küye bardım sezdirmey

Köb da turmay ol ketdi senden
Sen bolganeñ añña bek termilgen
Ol sdagatda da katıñda men bolganem
Cüregiññe karıuv- köl bergen

Ent zamanı keldi deb termilip
Uvakdan başlagan edim sezdirib
Köp kıynalgan cüregimi tözgeni
Seyirlik edi teyri ajımsız süygeni

Kız kılıklarıñı köp etgeneñ sen mañña
Bir da ariuv künle caşatgan ediñ tüzü
Süyeme deb aytmaganlıkga men sañña
Bek ariuv da bilgeneñ termilgen cüregimi

Kalay teren sagış etedi mıyım telisine
Bir körgenley bir köp kelib kaldıla esime
Hanslanı üsünde kuvançlı catıb külkübüz,
Bir biribizni cibitib, oynab külüvçü künleribiz…

Esimden çıkmaydı ol terek baçga
Sagatlaça söleşgen edik cayılıb hanslaga
Hoca küreşgen edi da kızganıb bizni ayırırga
Uruşganeñ mañña da koymay unamay kobarga

Uşguvurga barmaganek çakırganlarında da
Ahırında süymey keltirgenelle ençi aşarıknı
Sen kabdırganeñ avzuma aladan közüme Karay
Kollarıñdan kabgan edim nença ariv azıknı

Buçgaklarıbıznı örge etip suvga kirgen edik
Terekleni kırdıklanı kögetleni Birge aylaññan edik
Kökregime başıññı salıb Birge tayaññan edik
Cüregimi bilib anı bla kalay igi oynagan ediñ

Koy teñim koy süygen caramayt adamga
Menley teli süyseñ iynanırsa mañña
Kesek aslam süyseñ oñsuz bolasa
Süygen adamıña bek ullu oñ salasa

Sıyın sen añña sınab aytama tileyme sınama
Sıy bergen caramayt köreme adamlanı barına
Tatlı hant caratdıralmagançadı toygan açga
Ol teñizni büsürövsüzlügü çadı urtlam suvga

Süymeklikni kıyının sınaganla
Aytdırmay bilirge da bollukla
Başha bolmay bıllay açuv sınaganla
Meniça bıllay sagışlanı turdurula

Eşitgeninde savlay tiyre
Sözleriñ boldula çüyre
Cüregim bek issi küye
Turdum ent da seni süye

Cürek süyse kemsiz urat
Süyülgen a zalim bolat
Ol a cüregime açı çabat
Süyebilgen cürek tözüb kalat

Süygenim üçün seni köple kadalganelle
Aman sözle aytıp cuvuklarıñ capganelle
Tıyılmagan tille köp ötürük aytganelle
Caraşdırıp kesleriça tizip elge cayganelle

Avuzladan açı kargışla çıkganelle
Kalmay teñlerimi da avuzga alganelle
Sora – izley barganım olbirine ataganelle
Tukumuguzdan nençası menden tarıkganelle

Bir kavumla boldula kuru esirgenlerinde
Tüyerge izlegenla teñimi da birgemde
Nögerlerimi barın ala kozganelle
Bilgenibizni eştip keslerin tabdırmaganelle

Gitçe boluvçandı kıyınlıknı sebebi
Ol zamanladan ol kızçık ant etgen edi
Kıyınlıkga em baş sebeb bolurga
Men da aytgan edim süymey tururga

Koyganında da tıyılmadı ol aman tille
Oramdan ozarken seni allıma türte edile
“Üsüne ahça salsagız da almam ent” degenem
Tukumuguznu osal kızların kesime kadaltganem

Birtçik de kargamagan edim seni teyri
Açuv eterge nögerimi süygünçüñe deri
Mölek di deb süygen edim seni men
Ent şaytannı da ozgansa teyri sen

Seyirdi bir körgenley cıyılganı başıma
Sınatganlarıñı barıda keldi sagışıma
Kargış eterim da kelet ansı eterge da bilmeyme
Menden kalganlanı kargışı cetsin deb tileyme

Sorurum da kelet endi sañña

“Menden sora barmıdı
Teñi bla kündeş bolganla
Senden sora barmıdı
Tukumunu betin coyganla” deb

Süygeniñe da bılay aytırım keledi ;
“Senden sora barmıdı
Teñini bılay coyalgan
Menden sora barmıdı
Sañña da bılay tözalgan” deb

Süymeyme kızçık endi men
Sen kalay süyseñ alay et
Teñlerim köbdüle hayda turma sen
Birinden de kalma nakırda et

Bir colda kelin alırga bara turganlay otobüsde
“kökalanı cırlaçıñ” degeniñ tüşdü esime
Sen endi Kökalaga boşnakga erişme
Halal teñleni haram etgeniñ aytıladı comakda

Nisan 1992, Başhüyük


ULLU KUVANÇ

Tüşümde körgen süymeklikni
Tapganımda da kuvaññan bolurma
Alay a bu col kuvananımça
Küçlü bir kuvanç sınamaganma

Açuvda tögülmegen cılamugum
Kuvançda tögüldü cayagımdan
Bek kölüm kalgan cuvugumdan
Kuvandım cazgan haparından

Bir zamanla teplep ozganım
Terekden tüşgen çapraklanı
Endi köreme şuvuldavların
Çagıb caşnaganların tereklede

Bir zamanda ah deb ahsınıb
Madarsı karaganım culduzlaga
Ent karagançama uvuçuma cıyıb
Kuvançdan alanı ozgança bolub

Bek ullu kuvanç bergendi mañña
Cay tabigatga caşav bergença
Ullu algış eteme men sañña
Caratılgan, carathañña etgença.
    
Haziran 92, Ankara


KIYINLIK ESKİ TANIŞIM

Kıyınlık meni eski tanışım
Bek ertde tübedik biz bir biribizge
Kaydan da süydürdüm ese kesimi
Coklay turadı kuvanç künlerimde

Kıyınlık meni eski tanışım
Keledi ketdi derge üyüme
Kutulalmayt andan başım
Sarnaydı içinden tüyüne

Kıyınlık meni eski tanışım
Kelgen edi konakga asgerde
Kıynaydı meni bu konakbaylık
Cıl ozdu unamayt keterge

Kıyınlık meni eski tanışım
Kısharak coklaydı ol meni
Birin sınarga va küç edi
Bu col eki bolup kelgendi

Kıyınlık meni eski tanışım
Kele da kete turadı ol
Ent da kızaradı köz caşım
Boş kelet da tolu ketedi ol.

Mart 92, Ankara

ANAMA

Avur körmey költürdü toguz ay on künnü
Tuvganlay berdi mañña asıragan sütünü
Mından ciyirma üç cıl alga ma bu kün
Bek kıynagan bolurma anamı tuvar üçün

Cılab da köb cuklatmagan bolurma anam
Sabiylikde kıyınımça ululukda da bolur hatam
Ne ullu bolsamda sen derikse dayım balam
Sabiylikdeça süyüb erkeletirse anam

Bu kün tuvganım üçün duniyaga
Savga hak tüyüldü mañña
Allay kaygıruv halal analaga
Hakdı em ullu kuvanç da mahtavda

1 Ekim 92, Ankara


CAŞAV DEGEN

Caşav deb körgenim meni
Keçeleni karasıdı
Carısa da miñ culduz, bir ay bla
Ol akşam bla tañnı arasıdı

Caşav deb bilgenim meni
Kazanlanı karasıdı
Bir birde aksılça körüñeni
Başhasını carıgıdı

Caşav deb sınaganım meni
Ol kamanı karasıdı
Köz alsada carıgı citi avzunu
Mañña salgan a carasıdı

Caşav deb körgeniñ seni
Groh teşikden maraganıgdı
Kaçan atıb urlukdu deb meni
Kaygılı bolub karaganıgdı

12.10.92 Pazartesi, Ankara


KALAMNI KÜÇÜ

Adamlanı kolları kalam tuta ürensin
Catmasın stol üsünde kalamla süyelsin
Çırmab anı barmakla tab bügülsün
İgilikni da amanlıknı da tab tizildirsin

Cazama men ol nasıbdan tolup
Usta caza bilgenleni da kadalıb okub
Muratımdı alaça küçlü nazmuçu bolub
Cartı kalgan işlerin men eterça çabıb
Çıkmay kalgan sözlerin eterça bolub

11.10 .92, Ankara


TAVDAN TÜŞGEN TAVLU

Men tuvgan elde tav cokdu
Közlerim tav küseyle
Dubburlarım da kül cobbu
Cerlerim tüp – tüzdüle

Men turgan elde kölle – suvla cokdula
Carık toprakla caññur küseyle
En turgan elde nızı – çeget cokdu
Solurga bulutdan kölekge tileyle

Men turgan elde tav caşav cokdu
Ol tavdan tüşgen tavludu
Ata curtnu tansıgı cürek teşgen okdu
Bu ayırıluvga elibiz davludu.

25.10.92, Ankara


KİM TÜZ EDİ

Birle kelib mañña
Caşav onov etdile
Birle da ketib bara
Tüz akıl berdile

Birle tüz etdile
Tersni tüzge sanab
Birle de ters etdile
Tüznü tersge bulgab

Birsile da tıñıladıla
Avuzların açmay

Alay a  koymadıla
Söleşdim tıñılamay
Birle sözün boşarga
Turdum avuz açarga
“Tüz adam bolsa edi añılarga
Menda süye edim aytırga”

25.10.92, Ankara

KARNAŞIM ŞENERGE

Kıyın künümde küreşib
Mañña tirev bolgan ediñ
Etme bılay deb allıma turub
Meni tıygan sen ediñ

Adamlık şartını sezib
Terk kaynaşdı cürekle
Köb keçeleni tübeşib
Etdik onovla-keññeşle

Cöñer deb koyalmay
Karnaş bolduk kan bla
Bir biribizni köralmay
Kün ozdurmadık ant bla

Tirev bolduk caşavda
Olbir cartıbıznı tapganlay
Biribizni kabganın aşavda
Birsibiz avuzuna salmay

Nença kıyın künleni
Aşırdık mıdahlık sınay
Köb da kuvançlı künleni
Bir caşadık iynaklay

Ceñil bolub kobsam men
Cetib tıya ediñ sen
Amanlık etilse da kesiñe
Halallık bla töze ediñ sen

Kart da caş da süygen
Nasıblı teññim Şener
Bu kün keñde eseñ da menden
Bil sense ömürlük nöger.

Agustos 92, Ankara


ŞENERGE

Sürüvün alıb teñim
Har ertden çıga edi
Kün aşıgıb batsa da
Ol sürüvün küte edi

Sagınama haman da
Biz birge sürüvçü bolub
Koy kütgen zamanda
Cüregim kuvançdan tolub

Kün şoş ariuv bathanda
Biz tolub ol baylıkda
Koy küte kırdıkda
Cırlay edik akşamda

Keçe kara camçısın
Kaplaganlay üsüne
Köknü çolpan alçısın
Körgen edik süyüne

Ay bulutdan çıkganlay
Cır kuradık biz añña
Sürüvnü nadasga urganlay
Biz keldik can cañña

Tüz sırtımdan men catıb
Sen da köndelen tayanıb
Süygenleribizni sagınıb
Tüş kuradık köl salıb

Caşav budu deb men
Tüz aytasa deb sen
Murat iydik ol künle
Birge malçılık eterge

Açıdı bek köb canım
Ernimi kabganım sayın
Açuvdu senden keñ kalganım
Sagışdama aklıma tüşgeni sayın..

Eylül 92, Ankara

ŞAHARDA CAÑÑUR

Tışında cavgan caññur
Karatadı kesine
Bugunub kalgan adamnı
Korkuv saladı cüregine

Aşıgışdı üyüne barırga
Çırdı tübündeki adam
Bukgan cerinden çıgarga
Bazalmaydı saklayt tamam

Şoş oramnı uzunu
Eştiledi cañurnu tavuşu
Cuvdurub oramnı suvçukla
Eltelle taşnı çapraknı cüzdürüb

Bir birde sabır bola da alday
Ekinçi çelek bla kuygança cava
Buguñan adamla bla oynay
Kaltıratadı adamnı suvuk hava

Terezeden karab kaygırama adamga
Seyir eteme bu künde bıllay cavumga
Anam guzabalı otun ata sopaga
Aytdı “ Allah boluşsun bıllayda kalgañña”

1993, Ankara

* * *

Köb karaganma kökge
Katı cumduruk kısıb
Acuvdan tolub tereklege
Aylandırıb da urdum kızıb

Cañız kalırga süymeyme
Sen tüşese deb esime
Cañız kalsam cük etmeyme
Senden özgeni kesime

Nença cürek carama
Darman ediñ sen
Köb cılla sav bolmazlık
Carala salgansa ent sen.

1993, Ankara

İRFANGA

Sagışıb bla algışım bla bukün men
Ent da kozgayma cürekni
Ayrıluv bla tübeşüvnü arasında
Bılay haman da boluvçanma men

Caşav bolum bizni ayırıb
Tüşgenbiz aytuvçu korkuvubuzga
Et adamına bılay taralıb
Eşitmegen tıñılasın tavruhubuzga

Pismo bla telefoñña cabışıb
Bek tansıgıbıznı alsakda
Ol tansık ketmezça dı
Mından arı birge bolsakda

Algı burun men öllükme deb men
Ekibiz da nakırdaga bura
Aytuvçu sözleribiz da köb edi
Korkuvla tilekleni tuvdura

Ölüm kirib arabızga
Kaysıgıznı deb sormasın
Kim tübese da ol soruvga
Biribizni aytıb koymasın

Mıdahlıkda kuvançnı
Kuvançda mıahlıknı sagışlay
Üretgendi caşav bolum
Adamlanı tersine karmay

Alay küçlü cazuvçu bolmasañ
Cazarga bolmaydı sagışlanı
Allay sezimni esgeralsañ
Bolluksa añılarga karnaşlanı.

Nisan 1994, Ankara


KÖÇKÜNÇÜLÜKNÜ 50. CILINA

Karaçay atnı kuvançı
Küç beredi mañña
Başha milletleni suklançı
Mahtav saladı sañña

Köbge tözgen halkım
Tözgense kıyınlıkga da
Mından elli cıl algın
Tübediñ curtuñdan kıstavga da

Miñ cıl ötse da
Seni tübegen açuvuñ
Açıtadı meni bügün ça
Kıyınlı ötgen caşavuñ

Bu kün men cılagança
Alkın atamda cılagan bolur
Nença cıl ötse da bu açuvga
Tuvduklarımda cılarık bolur

Mart 1994, Ankara


SÜYDÜM

Kaçan ese da bir
Süygen bolursa sen da
Bir esge tüşüre kirçi
Alay süyeme men da

Eşta açıgan bolursa
Süymeklik açıtuvçandı
Meni da açıta turasa
Unutub ol açıganıñı

Ariuvnu içi avruvdu
Añña köl basmasamda
Cüregim ariuvlukdan toludu
Sen anı köralmasañda

Nege kerek edi señe
Meniça birni süyerge
Nege kerek edi meñe
Seniça birni körürge

Kördüm arivum körmezge
Közümü kısıb aylanmayma
Süydüm ariuvum süymezge
Cüregime kirit uralmayma

1993, Ankara


TAVRUHDAGI KIZÇA

Ata curtumdan kobub
Kelgense sen konakga
Tavruhdagı kızça bolub
Körüññense sen mañña

Aşhı tilekle tuvdura
Kirsiz taza cüregime
Kirgense sen Zuhra
Işanuvlu süymekligime

Süymey eseñ arivum
Bar collarıñ açıkdı
Seni üçün a ölalmam
Bir ençi canım bardı
Artık can a töleyalmam

Men sen aruvnu alay süyeme
Kişini seññe teñ etmey
Süymey esen a teyri ölmezme
Seniça bir bla üylenmey.

1993, Ankara


TELEFOÑÑA IŞANMAYMA

Cüreklede tansıklıknı alırça
Telefon işlegendile adamla
Adam katında adam tartıññança
Tartınmazga tapdı telefon bla

Miñ kıçırım col bolsa da arası
Telefonnu kulagın burganı sayın
Keteredi bir kesek tansıknı avazı
Çaçadı süygenleni bar sagışların

Telefon bla süymekligimi aytırga
Işanuv cokdu meni cüregimde
“Tohta bir eki sözge da tıññıla”
Der erkinligiñ bolluk tüldü anı bla.

1993, Ankara

KOL UZATSAM ALMAYSA

Da men tavluma
Tavluça toydama
Tukum sorsañ “Bavçu” ma
Türk kralda caşayma

Ma sen da tavlusa
Türk kralda okuysa
Toynu süymeyse
Süymeklikge bolmaysa
Kol uzatsam a almaysa.

1993, Ankara


İYNAR

Kayıtıb keldim elime
Cüregim miññe bölüne
Toguz cüz toksan toguzu
ODTÜ-dedi ODTÜ-de.

1993, Ankara


TÜZDÜLE  TAVLARIM

Tavlu atnı maganasın
Tav tilni bagasın
Ne tukumun ne atasın
Bilmey caşagandı

Birni eki üleşib
Bir biri bla küreşib
Salamsız tübeşib
Ketgen adamlarıdı.

3 Ekim 1994, Ankara

SÜYMEKLİGİME KARŞÇI TURALLA

(Başhüyük elde bir kıznı süymekligini üsünden kesi avzundan cazılgança)

Kimni akılında bar edi
Men süymeklikge bölenib
Bir adamda iynanmaz edi
Esitsele meni birge bılay köllenib

Nakırda ete turganlay
Bilmedim kalay bolganın
Süymeklik celi urganlay
Cılındı meni boganım

Al süygenlerime “bolalmayma”
Degenley caraşdırgan adamla
Bu süymeklikni añılamay
Karşçı turub bizni koymayla

Bizge erkinlik bermey
Türlü türlü zatla aytdıla
Aytılganlaça men körmey
Tüzün añılatalmadım

Kimdi cürek sezimni
Dump eter karıvu bolgan
Bilek küç bla süymeklikni
Birle boldu horlarga umut etgen

Karşçı turalla bu süymeklikge
Bizni eşitygenleni barısı da
Kirgenme ot küymeklikge
Bir cokdu madarı da

Tıñılarık tüyülme bir kişini
Cañız anam bir ho dese
Unamaydı anam men haribni
Tukum saylab küreşe

Voy menden carlı kim bolur teñle
Cüzle bla adamnı onovu üsümdedi
İleññenle cuvuklarımdan üreñenle
Esgini cañırta,tukumu kanlıbızdı deb koymayla

Köb cılla ötdürgenem
Süymeklik kañña kirmey
Türlü açuvla költürgenem
Bıllay açuvnu bilmey

Açı sözleni içimde
Köb cıllanı asıradım
Çıdam tabmagan künümde
Talha karnaşıma cıladım
(men caşırtın cıladım)

Aytmadım bir adamga
Kölüm kalgan bir zatnı
Tözdüm türlü açuvlaga
Açıtmadım bir cannı

Tübegendi ent süymeklik açuv
Em küçlüsün saylab algança
Elinden ırahatlık üçün kaçıuv
Ketgenni kaygıla ızından kuvgança

Voy men carlı men harib
Anam mañña ışanmayt
Süygenime kaçıb, anamı türtüb
Koyarıkma deb tura uşayt

Eki adam bir birin süyse
Bek til etüvçü adamla
Eki adamnı bir birine tüşürürge
Bek süyüvçü adamla

Meni süygenimden koyub
Süymegenime berlik adamla
Cılla algın birevnü biri coyub
Açıganıgızça açıtırıksız adamla

25 Kasım 92


VOY CAVUMDA

(Başhüyük elde bir kıznı süymekligini üsünden kesi avzundan cazılgança)

Voy cavumda kız bolmasın
Bolsada menley nasıpsız bolmasın
Etgen muratı tolmay a kalmasın
Ol nasıbına kişi kol uzatmasın

Tiley edim men da teñle
Anam berse edi razılık
Men da kuvançlı carık küle
Tabar edim tıññı, ırahatlık

Ol hucukallık adamla
Kalay turluk edile til etmey
Meni kibik harib kızga
Kalay turluk edile söz etmey

Kasım 92


SÜYGEN DESELE

(Başhüyük elde bir kıznı süymekligini üsünden kesi avzundan cazılgança)

Süygen süygen desele
Seyir ete edim algadam
Cañız atın oguna eşitsele
Tözüm taba edile andan

Bek köb adam uruşdu
Süye bilmeyse sen deb
Bek köb adam uruşdu
Bir bla bolmaysa deb

Ent tüşgenme tamam
Küçülü süymeklik otga
Ent da uruşalla mañña
Tabıb türlü türlü sıltavla

Karayma da men süyüb
Etiüvçü onovlarımı
Bolmaydı kişi körüb
Oñsunmagança kuvançımı

10 kasım 1992


OT  CAGADA

(Başhüyük elde bir kıznı süymekligini üsünden kesi avzundan cazılgança)

Köb mıdah keçele
Çıdam tapmagan künümde
Kişi da bolmay birgemde
Cıladım köb ot cagada

Kündüzlege ışanmay
Körmesinle deb a cılay
Calın taşına çögöleb
Köp keçele cıladım

Kuvançımı keññe kere
Kuvançlı carık küle
Üybüzge kelin kelgeninde
Eslemedim bir kesek ot cagamı

Bu col ol üretdi biyagınlay
Biyagı otcaganı colunu
Cıladım köb karaññı keçede
Betime kapatıb kolumu

Üyümü ol şoh cılıvu
Ketdi kayrı ese da
Cürekni otça cakgan avuzu
Cuklanmadı otcagaça

Cürekdegi otumu
Külleri ot cagada
Köp açı sözlege
Cılaganma ot cagada

Ol edi mañña iñbaş
Başımı tayab cılaganım
Ot cagadagı calın taş
İşanlı adam sanaganım

Az da tülle teñlerim
Üç kün ozdurmay coklagan
Kimi kuvançlı kimi kurgak mıdahçı
Cokdu biri bılaydı deb aytırça.

20 kasım 1992


KATIŞTIRMA

Nedende alga süyerge kerekdi
Adam ulu har neni da
Ol süymeklik küç berlikdi
Tav-kel işlete cürekni da

Süyeme terekni, kögetni
Kum tüzleni, kaya taşlanı da
Süyeme kanatlılanı, göbelekni
Kartlanı, kızlanı, caşlanı da

Barın da ayrı süyeme men
Birin birine katıştırmay
Kızçık neçik bolalmaysa sen
Bılanı bir birinden ayıralmay

Ocak 1993

KARAÇAY-MALKAR  JURNALGA

(1992’de çıgarganıbız Karaçay-Malkar Haber Bültenine)

Karaçay-Malkar jurnal,
Köb cıllada orun al
Karaçay-Malkar halkımı
Cüregine tüz colla sal

Atıñ ullu bolsun
Karaçay’ım Malkarımça
Cazıuvuñ oşamasın
Ala ayırılışıb kalgança.

1993

TEÑLEGE

Birge bolmasakda bu kün biz
Cüreklede bir bola bilgenbiz
Arı beri çaçılışsakda
Tas bolmazbız ozgan zamanda
Da keterikdi caş türsünle
Keterikdi ol ceñillikle
Turlukdu asıray bilgende
Türlenmey teñi cüreginde.

Miñ sürkelir
Zaman atnı cügenin
Katı tuta bilmegen
Terk kart bolur unutub caşlıgın
Teñgin teñ ça körmegen.

20 Nisan 1994, Ankara

ESİRALMADIM

Kaçan kuvanıb almadım
Bu kalamnı koluma
Kaçan esirib tıñıladım
Bu alamnı şartına

Birtçik boysunalmadım
Caşav bolumga
Birtçik esiralmadım
Esirik dünyada

Boy salgan küçdü
Boysunmazlık zat köb bolsa
Cürük a tüzü költürlükdü
Kesiça hahal cük bolsa.

1994, Ankara

SÜYDÜM ESE

Men seni süydüm ese
Sen anı bildiñ ese
Bek ullu caññıldıñ
Anı üçün kötenli bolduñ ese

Aytayım da eşit ariuvum
Da men seni süye esem
Alay ullu kötenli bolurça
Seni üçün a ölmeyme bile eseñ

1994, Ankara

KAYITDIM

Men algadan da cigit edim
Cüregimi ölçege koşarça
Ent da cigitme
Seni bla ölçeşirge

Men algadan da salgan edim
Canım bla cüregimi ortaga
Sen ol künde ketgen ediñ
Ekisinde tebleb kaygırmay

Ent da salganma ortaga
Ol ekisiça sezim baylıknı
Sen a ol baylıkdan alga
Kördüñ mal baylıknı

Ertde añladım cañılganımı
Başımı palahdan kuthargança kuvandım
Bir kün menden da keterik baylıgımı
Süygeniñ üçün senden kayıtdım.

94, Ankara

TAPSAÑ TAS ETMEZSE

Kesiñi körürge
Kökge karaysa
Meni körürge cerge
Tuvrañña karasañ
Kertini körlükse

Men kökde cerde tülme ariuvum
Senley izleb tabılmazça,
Men cürekdeme ariuvum
Tapsañ tas etmezça.

94, Ankara

KÖL IRHI

Bolalmayma sensiz deseñ
Çabıb cetivçü edim
Cetalmayma sañña deseñ
Köl berivçü men edim
Ent kölüm de kalmagant
Berirge
Betiñ da kalmagant
Körürge
Cürekdeki ullu sezimni
Añlatırga
Kölırhı ataganem atıña
Irhılıgıñı va ent sorsañ
Çokrak suvçuk
Ariuvluguñu sorsañ
Bir keçeçik.

94 Ankara,

BAŞHÜYÜK ELGE

Çaçılgandıla köb adamlarıñ
Türlü türlü şaharlaga
Adamlarıña tansıklay kaldıñ
Aziya da Avrupa da

Kup kuru bolub oyulgan üyle
İyelerini izleyle
Şoş oramları adam küseyle
Keligiz iy deb tileyle

Amarikaga ketgen adamla
Izına ceññil kayıtmaydı
Kameralaga toylanı tartıb
Bılaydan tansık aladı

Başhüyük’de di tıbır eşigim
Anda tebreñent beşigim
Keñde bolsamda bil Başhüyügüm
Sendedi kabır ülüşüm

Carsımay elim köb ömürleni
Öhtem tururmu bilalmayma
Madarı bizdedi böleyik esleni
Başhüyük elge kıynala

Marca deb caşla kobayık örge
Başhüyüknü költürüge
Algınça halkım tururça törde
Eterge borçludu tölüle

Ethıçın künde biz cıyılayık
Başhüyükge kulaç açıb
Bıllay cıyında biz kuvanayık
Kaygılarıbıznı çaçıb

Bolvadin, Cavlu, Cazılı, Dolat
Ethıçın küññe keligiz
Kalmagız kelmey Belpınar, Kilisa
Yakapınarlı birigiz

Bıllay künlede kuvançlı küle
Başhüyük elge kayıtayık
Bıllay toylada bayramda teññle
Bir biribizni coklayık

Ent da bu künde cıyıldı halkım
Carık betleden nür töge
İynarla aytdım, cır da cırladım
Bir bek kuvanıb bu küññe

Marca deb caşla turayık hayda
Karaçaynı költürürge
Uzak bolsa da elle ellege
Cuvuk bolayık köllege

Sagış eteyik Karaçay üçün
Boluşayık Allah üçün
Kalgan adamla hılıkge etib
Avuzlaga almaz üçün

1994, Ankara

KEÇE KEÇ ARADA

Ent da keçe keç arada
Seni sagınama Ankarada
Tıñanmısa ogose tınçayıbmı
Kaydam kalaysa Adanada

Cetgendi beri kış keçele
Sen tabadan cılı celçik kele
Cürüyme beton oramlada
Cañızlıknı esge tüşüre

Açı suvuk hını urganlay
Kesimi begitdim kaltıray
Şoş kökdegi ayda körünedi
Eki bolgan cürekleça cartılay

Ankarada küz artı..
Caprakladan tolgant oramla
Arabız uzak bolgandı
Boluşurbuz kalam bla

Ent da keçe keç arada
Sagınama seni Ankarada
Esimdese ança sayın a
Tursañ da Adana da

1995

ÜYÜR BOLURGA

Bu kün kalgan künle ça bolmay
Birt da bek arıganma
Başımı orun castıkga da salmay
Olturgan cerimde kalkıganma

Caşavnu üsünden sagış etgen
Bek kıyın iş köreme
Cañı caşav kurur zamanı cetgen
Caş bolub cük költüreme

19.11.97, Ankara

ADAMLAGA KARAYMA

Stol şindikge olturub
Balkondan şaharga karayma
Bir bir de oramnı tolturub
Ozgan adamlanı sanayma

Kimi kuvançdan küle
Kimi da mıdah baş iye
Ozalla akşamlıkda allımdan
Barı da aşıgadı üyüne..

27.10.97, Ankara

kamatur.org

Karaçay Malkar Türkiye

Köşe Yazıları

ESKİ CIRLA
Çok eski zamanlardan beri Merkezî Kuzey Kafkasya’nın Yukarı Kuban ve Yukarı Terek havzalarında yaşayan Karaçay-Malkarlıların…
KAFKASYA'DA DEPORTASYON VE…
Tarih boyunca büyük devletler ve imparatorluklar arasında paylaşılamayan ve sahibolunmak istenilen bir ülke olan Kafkasya’da…
KARAÇAY-MALKARLILANI TAMIRLARINI ÜSÜNDEN
Karaçay-Malkar halkını üsünden tarih canı bıla cürütülgen ilmu-izlem işlege ketgen ömürnü ayagında başlangandı, anı da…
KARAÇAYNI TÖRESİNİ ÜSÜNDEN
Meni tölüme deri bolganla Kafkazdan kelgen adetleni igi biledile. Endigi caş tölüle, artıksızda elleden tışında…

Login